ALTIN MADENİ BULUCULUK HAKKI VE ARAZİ SAHİPLERİ

Arazinizin veya gayrimenkulünüzün bir maden ruhsat sahası içinde kalıp kalmadığını öğrenmek hukuki sürecin ilk adımıdır. Bunun tespiti için tapu senetlerinizle birlikte Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’ne (MAPEG) kendiniz ya da avukatınız aracılığıyla başvuruda bulunmanız gerekmektedir. Başvuru şu iki yöntemle gerçekleştirilebilir:

·       Kuruma doğrudan dilekçe ile şahsen müracaat ederek,

·       İadeli taahhütlü posta kanalıyla yazılı bilgi talebinde bulunarak.

 

1. Altın Buluculuk Hakkı ve İkinci Maden Ruhsatlandırması

 

Arazinizin ve gayrimenkulünüzün maden sahasında, işletme ruhsatı ve işletme izni dahilinde ve ÇED alanı dahilinde mi gibi durumlar ile taşınmazınıza Maden Kanunu 7. maddesi çerçevesindeki yakınlığı gibi hususlar, mağduriyetinizin ne derece olduğunu görmek adına önemlidir.

Bununla birlikte siz daha taşınmazınız ile ilgili ne yapacağınızı bilemeden, maden sahasında işletme izni ve ruhsatı bulunan bir firma, mevcut faaliyeti sırasında (örneğin demir madeni çalıştırırken) yeni bir maden çeşidi (örneğin altın) tespit edebilir. Bu durumda firma şu adımları izlemek zorundadır:

• Arama ve Arama Faaliyet Raporu: Maden firması her istediği yerde doğrudan sondaj çalışması yapamaz. Kanunun belirttiği sınırlar dahilinde sondaj yaparak 'Arama Faaliyet Raporu' hazırlar ve MAPEG’e sunar. Ancak bunu yaparken dahi taşınmazınızda sondaj çalışması yapacak ise sizden izin almak zorundadır.

• Altın Buluculuk Hakkı Talebi: Raporun MAPEG tarafından onaylanması halinde firma 'altın buluculuk hakkı' kazanır. Bu hak, yeniden arama ruhsatı aşamasına geçilmeksizin mevcut ruhsata işlenir ve ruhsat 'Demir ve Altın İşletme Ruhsatı' şeklinde güncellenir.

• Buluculuk Mülkiyet Payı (%1): Buluculuk hakkını elde eden firma veya kişiler, Maden Kanunu uyarınca yıllık ocak başı satış tutarının %1’i oranındaki buluculuk payına hak kazanır.

Ayrıca aynı maden sahası alanına mükerrer maden ruhsatı verilemez. Aynı gruptaki madenler için (örneğin 4. Grup demir ve altın) dışarıdan üçüncü bir kişiye rezerv geliştirme önceliği tanınamaz.

 

2. ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) ve İzin Güncellemeleri

 

Mevcut sahada yeni bir madenin (örneğin altın) işletilmeye başlanması; yeni kırma-eleme tesislerini, zenginleştirme yöntemlerini, farklı kimyasal atık yönetimlerini ve kapasite artışını beraberinde getirir. Bu nedenle ruhsata yeni bir maden işlense dahi ruhsat sahibi firma:

·       Projesini güncellemek,

·       ÇED muafiyet durumunu yeniden değerlendirmek veya ÇED sürecini güncellemek,

·       Çevredeki arsa ve tarlaların durumuna uygun şekilde yeniden ÇED İzni almak zorundadır.

Mülkiyet sahiplerinden ve Orman Genel Müdürlüğü gibi ilgili kurumlardan alınan izinler güncellenmeden yeni maden türüne ilişkin faaliyete başlanamaz.

 

3. Maden Kanunu Madde 7 Çerçevesinde İzin ve Noter İhtarı

Maden firması Maden Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca mülk sahibinden izin almak zorundadır. Hatta henüz işletme safhasında olunmasa bile, sondaj, yarma veya kuyu adı verilen numune çukurlarının açılması gibi arama faaliyetlerinde dahi arazi sahibinin rızası/izni şarttır. Ancak arama döneminde izin verilmemesi halinde resmi idari yollarla zorunlu irtifak/intifa tesisi gündeme gelme durumu da mevcuttur.

 

Sonuç olarak maden firması sizinle anlaşmak amacıyla iletişime geçmek, noter kanalıyla yahut resmi şekilde tebligat göndererek tarafınızı görüşmeye çağırmak zorundadır, kamulaştırma işlemlerinin ön koşuludur.

 

4. Taşınmazın Niteliği, Rayiç Bedel ve Kamulaştırma Süreçleri

 

Maden firmalarının veya idarenin teklif edeceği bedeller genellikle belediye arsa rayiç bedellerine yakın hesaplanmaktadır. Ancak taşınmazın gerçek değerini belirleyen husus üzerindeki niteliktir. Kamulaştırma davalarında, bilirkişi incelemelerinde şu unsurlar bedeli doğrudan etkilemektedir;

• Zeytinlik / Dikili Tarım Arazisi: 3573 sayılı Zeytinlik Kanunu uyarınca özel koruma altında olup ürün verimi sebebiyle değer artışı sağlar. Zeytinlik sahalarına en az 3 km mesafede tozu ve dumanı ile bitkisel gelişime zarar verecek tesis kurulamaz.

• Yapı / Ev İçeren Arsa: Toprak bedelinin yanı sıra yapı/bina değeri katsayıya eklenir. Ayrıca bina ve yapılara 60 metre mesafede madencilik faaliyetleri özel izne tabidir.

• Bağ Evli / Kargir Depolu Tarla: Müştemilat varlığı gayrimenkulün niteliğini artırır.

• Boş Tarla: Bölgedeki emsal tarım geliri ve arazi rayici üzerinden hesaplanır.

 

Ayrıca taşınmazınızın değerini korumak ve olası kamulaştırma süreçlerinde mağduriyet yaşamamak adına; kamulaştırma süreci başlamadan önce arazinin mevcut niteliğinin korunması, hukuka uygun şekilde verimliliğinin artırılması, gerekmesi halinde taşınmazların cins değişikliğinin yapılması ve belgelenmesi mülk sahibinin bu süreçte lehine olmaktadır.

 

5. Mirasçılar İçin Kritik Uyarı: İntikal ve Paylı Mülkiyete Geçiş

 

Araziniz atadan, dededen kalma ise ve mirasçılar arasında intikal işlemleri yapılmadıysa ciddi hak kayıpları yaşanmaktadır.  Elbirliği mülkiyetinde (iştirak halinde mülkiyet) bir mirasçı tek başına dava açmakta veya hakkını aramakta hukuki engellerle karşılaşır. Bu nedenle en kısa sürede şu adımların atılması önem taşımaktadır:

·       Miras İntikal İşlemleri: Mirasçılardan herhangi biri tek başına veraset ilamı (mirasçılık belgesi) ile Tapu Müdürlüğü'ne başvurarak intikal başvurusunu gerçekleştirebilmektedir.

·       Paylı Mülkiyete Geçiş: İntikal sonrasında mülkiyet elbirliği halinde kalacağından, Tapu Müdürlüğü'ne ya da ilgili Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvurularak elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi gerekmektedir.

 

Böylece her bir mirasçı, diğer mirasçılara bağımlı kalmaksızın tek başına kamulaştırmanın iptali davalarını açabilme ve bedel artırımı veya iptal davalarında tek başına bilirkişi raporuna itiraz etme yetkisine hak kazanabilmektedir. Bunlarla birlikte muhdesatın aidiyeti davası açarak tarlanın veya arsanın üzerindeki varlıkların/eşyaların kendisine ait olduğunu iddia ederek bedelini talep edebilecektir.

 

6. Hak Arama Yolları ve Açılabilecek Davalar

 

Maden faaliyetleri ve taşınmaz mülkiyeti hususunda uzlaşma sağlanamaması veya hukuka aykırı işlemler yapılması halinde başvurulabilecek başlıca dava türleri şunlardır:

• İdari Yargıda İptal Davaları (60 Günlük Süre): Altın buluculuk hakkının, maden ruhsatının, işletme izninin veya ÇED kararlarının iptali için, kararın ilan edildiği veya öğrenildiği tarihten itibaren 60 gün içinde idare mahkemelerinde dava açılmalıdır.

• Kamulaştırma Davaları: Kamulaştırma kararına ilişkin tebligatın tarafınıza ulaştığı ya da öğrendiğinin tarihten itibaren 30 gün içinde idari yargıda iptal davası açılabilir. Bedel tespiti ve tescil davaları ise idare tarafından açılmakta olup taşınmaz sahibi idarenin teklif ettiği bedele ilgili mahkemede itiraz edip savunmasını yapması gerekmektedir.

• Kamulaştırmasız El Atma Davaları: İdarenin veya firmanın fiilen ya da hukuken izinsiz el atması durumunda Kamulaştırmasız Hukuki/Fiili El Atma davaları ikame edilir.

• İhale ve Devir Durumları: Maden sahasının ruhsatının iptal edilmesi halinde arazi sahibi de şirket kurarak ihaleye girebilir ve altın buluculuk hakkı talebinde bulunabilir. Ayrıca maden firmaları da bu süreçleri kendileri tamamlamadan ruhsatlarını devredebilir veya rödövans sözleşmesi yapabilirler. Bir anda siz de başka maden firmaları ile muhatap kalabilirsiniz.

 

Ayrıca maden sahalarında kamulaştırma/irtifak süreçlerinde tarlanızı mutlaka satmak zorunda değilsiniz; mevzuat çerçevesinde kiralama opsiyonunu da değerlendirebilirsiniz. Kamulaştırma görüşmelerinde bu durumun da değerlendirilmesini talep edebilirsiniz.

 

Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Maden mevzuatı ve taşınmaz hukuku kapsamındaki somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.