Arazinizin veya gayrimenkulünüzün bir maden ruhsat
sahası içinde kalıp kalmadığını öğrenmek hukuki sürecin ilk adımıdır. Bunun
tespiti için tapu senetlerinizle birlikte Maden ve Petrol İşleri Genel
Müdürlüğü’ne (MAPEG) kendiniz ya da avukatınız aracılığıyla başvuruda
bulunmanız gerekmektedir. Başvuru şu iki yöntemle gerçekleştirilebilir:
· Kuruma doğrudan dilekçe ile şahsen müracaat ederek,
· İadeli taahhütlü posta kanalıyla yazılı bilgi talebinde
bulunarak.
1. Altın Buluculuk Hakkı ve İkinci Maden
Ruhsatlandırması
Arazinizin ve gayrimenkulünüzün maden
sahasında, işletme ruhsatı ve işletme izni dahilinde ve ÇED alanı dahilinde mi
gibi durumlar ile taşınmazınıza Maden Kanunu 7. maddesi çerçevesindeki
yakınlığı gibi hususlar, mağduriyetinizin ne derece olduğunu görmek adına
önemlidir. Bununla birlikte siz daha taşınmazınız ile ilgili ne
yapacağınızı bilemeden, maden sahasında işletme izni ve ruhsatı bulunan bir
firma, mevcut faaliyeti sırasında (örneğin demir madeni çalıştırırken) yeni bir
maden çeşidi (örneğin altın) tespit edebilir. Bu durumda firma şu adımları
izlemek zorundadır:
• Arama ve Arama Faaliyet Raporu: Maden
firması her istediği yerde doğrudan sondaj çalışması yapamaz. Kanunun
belirttiği sınırlar dahilinde sondaj yaparak 'Arama Faaliyet Raporu' hazırlar
ve MAPEG’e sunar. Ancak bunu yaparken dahi taşınmazınızda sondaj çalışması
yapacak ise sizden izin almak zorundadır.
• Altın Buluculuk Hakkı Talebi: Raporun
MAPEG tarafından onaylanması halinde firma 'altın buluculuk hakkı' kazanır. Bu
hak, yeniden arama ruhsatı aşamasına geçilmeksizin mevcut ruhsata işlenir ve
ruhsat 'Demir ve Altın İşletme Ruhsatı' şeklinde güncellenir.
• Buluculuk Mülkiyet Payı (%1): Buluculuk
hakkını elde eden firma veya kişiler, Maden Kanunu uyarınca yıllık ocak başı
satış tutarının %1’i oranındaki buluculuk payına hak kazanır.
Ayrıca aynı maden sahası alanına mükerrer maden ruhsatı verilemez. Aynı
gruptaki madenler için (örneğin 4. Grup demir ve altın) dışarıdan üçüncü bir
kişiye rezerv geliştirme önceliği tanınamaz.
2. ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) ve İzin
Güncellemeleri
Mevcut sahada yeni bir madenin
(örneğin altın) işletilmeye başlanması; yeni kırma-eleme tesislerini,
zenginleştirme yöntemlerini, farklı kimyasal atık yönetimlerini ve kapasite
artışını beraberinde getirir. Bu nedenle ruhsata yeni bir maden işlense dahi ruhsat
sahibi firma:
· Projesini güncellemek,
· ÇED muafiyet durumunu yeniden değerlendirmek veya ÇED
sürecini güncellemek,
· Çevredeki arsa ve tarlaların durumuna uygun şekilde yeniden
ÇED İzni almak zorundadır.
Mülkiyet sahiplerinden ve Orman Genel Müdürlüğü gibi ilgili kurumlardan
alınan izinler güncellenmeden yeni maden türüne ilişkin faaliyete başlanamaz.
3. Maden Kanunu Madde 7 Çerçevesinde İzin ve Noter
İhtarı
Maden
firması Maden Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca mülk sahibinden izin almak
zorundadır. Hatta henüz işletme safhasında olunmasa bile, sondaj, yarma veya
kuyu adı verilen numune çukurlarının açılması gibi arama faaliyetlerinde dahi
arazi sahibinin rızası/izni şarttır. Ancak arama döneminde izin verilmemesi
halinde resmi idari yollarla zorunlu irtifak/intifa tesisi gündeme gelme durumu
da mevcuttur. Sonuç olarak maden firması sizinle anlaşmak amacıyla
iletişime geçmek, noter kanalıyla yahut resmi şekilde tebligat göndererek
tarafınızı görüşmeye çağırmak zorundadır, kamulaştırma işlemlerinin ön
koşuludur.
4. Taşınmazın Niteliği, Rayiç Bedel ve Kamulaştırma
Süreçleri
Maden
firmalarının veya idarenin teklif edeceği bedeller genellikle belediye arsa
rayiç bedellerine yakın hesaplanmaktadır. Ancak taşınmazın gerçek değerini
belirleyen husus üzerindeki niteliktir. Kamulaştırma davalarında, bilirkişi
incelemelerinde şu unsurlar bedeli doğrudan etkilemektedir;
• Zeytinlik / Dikili Tarım Arazisi: 3573
sayılı Zeytinlik Kanunu uyarınca özel koruma altında olup ürün verimi sebebiyle
değer artışı sağlar. Zeytinlik sahalarına en az 3 km mesafede tozu ve dumanı
ile bitkisel gelişime zarar verecek tesis kurulamaz.
• Yapı / Ev İçeren Arsa: Toprak
bedelinin yanı sıra yapı/bina değeri katsayıya eklenir. Ayrıca bina ve yapılara
60 metre mesafede madencilik faaliyetleri özel izne tabidir.
• Bağ Evli / Kargir Depolu Tarla: Müştemilat
varlığı gayrimenkulün niteliğini artırır.
• Boş Tarla: Bölgedeki
emsal tarım geliri ve arazi rayici üzerinden hesaplanır.
Ayrıca
taşınmazınızın değerini korumak ve olası kamulaştırma süreçlerinde mağduriyet
yaşamamak adına; kamulaştırma süreci başlamadan önce arazinin mevcut
niteliğinin korunması, hukuka uygun şekilde verimliliğinin artırılması,
gerekmesi halinde taşınmazların cins değişikliğinin yapılması ve belgelenmesi
mülk sahibinin bu süreçte lehine olmaktadır.
5. Mirasçılar İçin Kritik Uyarı: İntikal ve Paylı
Mülkiyete Geçiş
Araziniz
atadan, dededen kalma ise ve mirasçılar arasında intikal işlemleri yapılmadıysa
ciddi hak kayıpları yaşanmaktadır. Elbirliği mülkiyetinde (iştirak
halinde mülkiyet) bir mirasçı tek başına dava açmakta veya hakkını aramakta
hukuki engellerle karşılaşır. Bu nedenle en kısa sürede şu adımların atılması
önem taşımaktadır:
· Miras İntikal İşlemleri: Mirasçılardan herhangi biri tek
başına veraset ilamı (mirasçılık belgesi) ile Tapu Müdürlüğü'ne başvurarak
intikal başvurusunu gerçekleştirebilmektedir.
· Paylı Mülkiyete Geçiş: İntikal sonrasında mülkiyet
elbirliği halinde kalacağından, Tapu Müdürlüğü'ne ya da ilgili Sulh Hukuk
Mahkemesi'ne başvurularak elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi
gerekmektedir.
Böylece her bir mirasçı, diğer mirasçılara bağımlı
kalmaksızın tek başına kamulaştırmanın iptali davalarını açabilme ve bedel
artırımı veya iptal davalarında tek başına bilirkişi raporuna itiraz etme
yetkisine hak kazanabilmektedir. Bunlarla birlikte muhdesatın aidiyeti davası
açarak tarlanın veya arsanın üzerindeki varlıkların/eşyaların kendisine ait
olduğunu iddia ederek bedelini talep edebilecektir.
6. Hak Arama Yolları ve Açılabilecek Davalar
Maden
faaliyetleri ve taşınmaz mülkiyeti hususunda uzlaşma sağlanamaması veya hukuka
aykırı işlemler yapılması halinde başvurulabilecek başlıca dava türleri
şunlardır:
• İdari Yargıda İptal Davaları (60 Günlük Süre): Altın
buluculuk hakkının, maden ruhsatının, işletme izninin veya ÇED kararlarının
iptali için, kararın ilan edildiği veya öğrenildiği tarihten itibaren 60 gün
içinde idare mahkemelerinde dava açılmalıdır.
• Kamulaştırma Davaları: Kamulaştırma
kararına ilişkin tebligatın tarafınıza ulaştığı ya da öğrendiğinin tarihten
itibaren 30 gün içinde idari yargıda iptal davası açılabilir. Bedel tespiti ve
tescil davaları ise idare tarafından açılmakta olup taşınmaz sahibi idarenin
teklif ettiği bedele ilgili mahkemede itiraz edip savunmasını yapması
gerekmektedir.
• Kamulaştırmasız El Atma Davaları: İdarenin
veya firmanın fiilen ya da hukuken izinsiz el atması durumunda Kamulaştırmasız
Hukuki/Fiili El Atma davaları ikame edilir.
• İhale ve Devir Durumları: Maden
sahasının ruhsatının iptal edilmesi halinde arazi sahibi de şirket kurarak
ihaleye girebilir ve altın buluculuk hakkı talebinde bulunabilir. Ayrıca maden
firmaları da bu süreçleri kendileri tamamlamadan ruhsatlarını devredebilir veya
rödövans sözleşmesi yapabilirler. Bir anda siz de başka maden firmaları ile
muhatap kalabilirsiniz.
Ayrıca
maden sahalarında kamulaştırma/irtifak süreçlerinde tarlanızı mutlaka satmak
zorunda değilsiniz; mevzuat çerçevesinde kiralama opsiyonunu da
değerlendirebilirsiniz. Kamulaştırma görüşmelerinde bu durumun da
değerlendirilmesini talep edebilirsiniz.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.