Yurtdışında
yaşayan Türk vatandaşları ya da yabancılar ile evli olan kişiler, yabancı ülke
mahkemelerinde boşansalar dahi bu karar Türkiye’de otomatik olarak geçerli
sayılmaz. Yurtdışındaki mahkeme kararı Türkiye’de tescil edilmediği sürece
taraflar Türk hukukuna göre halen evli görünür. Bu durum; miras hakkı, mal
paylaşımı, yeniden evlenme ve nafaka icrası gibi durumlarda ciddi hukuki
sorunlara yol açar. Bu sorunun çözümü için Tanıma ve Tenfiz Davası
açılabileceği gibi, şartları sağlayan durumlar için mahkemeye gitmeden idari
tescil imkânı da mevcuttur. Ayrıca yabancı mahkeme kararının Türkiye’de hüküm
doğurabilmesi 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında
Kanun (MÖHUK) kapsamında düzenlenmiştir.
Dava Açmadan
Boşanmayı Türkiye'de Tescil Ettirmek Mümkün mü?
Nüfus
Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi uyarınca, yabancı mahkemelerce verilen
boşanma kararları artık mahkemeye gitmeden de Türk nüfus kütüğüne tescil
edilebilmektedir.
-Şartlar: Tarafların bizzat veya özel
vekâletname verdikleri avukatları aracılığıyla birlikte Dış Temsilciliklere
(Konsolosluklar) veya Türkiye’deki İl/İlçe Nüfus Müdürlüklerine başvurması
gerekir.
-Ne Zaman Dava
Açılmalıdır? Eski
eş başvuruya yanaşmıyorsa, kendisine ulaşılamıyorsa veya kararda velayet,
tazminat, nafaka gibi icra edilmesi gereken hükümler varsa Tanıma ve Tenfiz
Davası açılması zorunludur.
Tanıma ve Tenfiz
Davası Nedir? Aralarındaki Farklar
İki
dava türü birbiriyle karıştırılsa da hukuki sonuçları bakımından farklıdır:
1-Tanıma Davası
Yabancı mahkeme
tarafından verilen boşanma kararının, Türk mahkemeleri tarafından tespit
edilerek Türkiye’de de geçerli bir boşanma olarak kabul edilmesi için açılan
davadır.
-Sadece boşanma
durumunu (şahsi hali) tespit eder.
-Kararın kesinleştiği
andan itibaren geçmişe etkili olarak hüküm doğurur.
2-Tenfiz Davası
Yabancı mahkeme
kararının sadece boşanma kısmının değil; nafaka, tazminat, velayet gibi edim ve
icra içeren kararlarının da Türkiye'de yürürlüğe girmesini sağlayan davadır.
-Yabancı kararın
Türkiye’de icra olunabilirliğini (yaptırım gücünü) sağlar.
-Tenfiz kararı,
doğası gereği tanıma kararını da kapsar. İki süreç tek bir dava dilekçesiyle
birlikte yürütülebilir.
Tanıma ve Tenfiz
Davalarının Ortak Özellikleri
1-Sadece Mahkeme
Kararları Değil:
Kural olarak mahkeme kararları esas alınır; ancak yabancı ülke mevzuatına göre
boşanmada yetkili kılınmış idari makam kararları da şartları taşıyorsa
tanıma/tenfize konu edilebilir.
2-Yeniden
Yargılama Yapılmaz (Esasa Girilmez):
Türk hâkimi, yabancı mahkemenin "neden boşandığınızı" veya kusur
oranlarını yeniden yargılamaz. Hâkim sadece;
-Kararın kesinleşip
kesinleşmediğine,
-Türk kamu düzenine
açıkça aykırı olup olmadığına,
-Davalının savunma
hakkının ihlal edilip edilmediğine (usulüne uygun tebligat yapılıp
yapılmadığına) bakar.
3-Usul ve
Yargılama:
Davalarda basit yargılama usulü uygulanır. Dava dilekçesi karşı tarafa
tebliğ edildikten sonra 2 haftalık cevap süresi tanınır.
4-Tebligat Süreci: Davanın süresini belirleyen en
temel unsur karşı tarafa yapılacak tebligattır. Davalının yurtdışı adresine
konsolosluk/Dışişleri kanalıyla tebligat yapılması süreci uzatabilir. Ancak
karşı tarafın Türkiye’de bir avukata vekâlet vermesi durumunda süreç çok hızlı
sonuçlanır. Adresi hiçbir şekilde bulunamayan davalılar için ise ilanen
tebligat yolu açıktır.
5-Teminat Şartı: Davacının Türkiye’de ikametgâhı
yoksa mahkemeye teminat yatırması gerekebilir. Ancak Türkiye ile kararın
verildiği ülke arasında adli yardımlaşma sözleşmesi veya taraf olunan
uluslararası sözleşmelerde teminattan muafiyet varsa teminat aranmaz.
6-Mirasçıların
Dava Hakkı: Hukuki
yararı bulunması kaydıyla (örneğin vefat eden eşin miras haklarının tespiti
için) mirasçılar da tanıma ve tenfiz davası açabilir.
7-Zamanaşımı: Boşanmanın tanınması talepleri
kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğu için zamanaşımına tabi değildir.
Ancak nafaka ve tazminat gibi alacak içeren tenfiz talepleri yönünden borçlar
hukuku zamanaşımı süreleri dikkate alınır.
8-Görevli ve
Yetkili Mahkeme:
Görevli mahkeme Aile Mahkemesi'dir (bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk
Mahkemesi). Yetkili mahkeme tarafların Türkiye’deki ikametgâh mahkemesidir.
Türkiye’de ikametgâh yoksa İstanbul, Ankara veya İzmir Aile Mahkemeleri
yetkilidir.
Dava Açmak İçin
Gerekli Belgeler
Tanıma ve tenfiz
davaları şekil şartlarına sıkı sıkıya bağlıdır. Dosyada eksik belge olması
davanın reddine veya uzamasına sebep olur:
1-Yabancı Mahkeme
Kararının Aslı
veya onaylı resmi sureti.
2-Kesinleşme
Şerhi: Boşanma
kararının kesinleştiğini gösterir onaylı evrak.
3-Apostil Şerhi: Kararın verildiği ülke
makamlarınca karara ve kesinleşme şerhine vurulan uluslararası tasdik şerhi
(Apostil).
4-Yeminli Tercüme: Kararın, kesinleşme ve apostil
şerhlerinin yeminli mütercim tarafından yapılan Türkçe çevirisi.
5-Noter veya
Konsolosluk Tasdiki:
Türkçe çevirilerin noterden veya konsolosluktan onaylatılması.
6-Kimlik ve Pasaport Fotokopileri.
7-Vekâletname: Süreci avukat ile takip edecekseniz, vekâletnamede "tanıma ve tenfiz davası açmaya/kabul etmeye" dair özel yetki bulunmalıdır.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.