BOŞANMADA TANIMA VE TENFİZ DAVASI

Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşları ya da yabancılar ile evli olan kişiler, yabancı ülke mahkemelerinde boşansalar dahi bu karar Türkiye’de otomatik olarak geçerli sayılmaz. Yurtdışındaki mahkeme kararı Türkiye’de tescil edilmediği sürece taraflar Türk hukukuna göre halen evli görünür. Bu durum; miras hakkı, mal paylaşımı, yeniden evlenme ve nafaka icrası gibi durumlarda ciddi hukuki sorunlara yol açar. Bu sorunun çözümü için Tanıma ve Tenfiz Davası açılabileceği gibi, şartları sağlayan durumlar için mahkemeye gitmeden idari tescil imkânı da mevcuttur. Ayrıca yabancı mahkeme kararının Türkiye’de hüküm doğurabilmesi 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) kapsamında düzenlenmiştir.

 

Dava Açmadan Boşanmayı Türkiye'de Tescil Ettirmek Mümkün mü?

Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi uyarınca, yabancı mahkemelerce verilen boşanma kararları artık mahkemeye gitmeden de Türk nüfus kütüğüne tescil edilebilmektedir.

-Şartlar: Tarafların bizzat veya özel vekâletname verdikleri avukatları aracılığıyla birlikte Dış Temsilciliklere (Konsolosluklar) veya Türkiye’deki İl/İlçe Nüfus Müdürlüklerine başvurması gerekir.

-Ne Zaman Dava Açılmalıdır? Eski eş başvuruya yanaşmıyorsa, kendisine ulaşılamıyorsa veya kararda velayet, tazminat, nafaka gibi icra edilmesi gereken hükümler varsa Tanıma ve Tenfiz Davası açılması zorunludur.

 

Tanıma ve Tenfiz Davası Nedir? Aralarındaki Farklar

İki dava türü birbiriyle karıştırılsa da hukuki sonuçları bakımından farklıdır:

1-Tanıma Davası

Yabancı mahkeme tarafından verilen boşanma kararının, Türk mahkemeleri tarafından tespit edilerek Türkiye’de de geçerli bir boşanma olarak kabul edilmesi için açılan davadır.

-Sadece boşanma durumunu (şahsi hali) tespit eder.

-Kararın kesinleştiği andan itibaren geçmişe etkili olarak hüküm doğurur.

2-Tenfiz Davası

Yabancı mahkeme kararının sadece boşanma kısmının değil; nafaka, tazminat, velayet gibi edim ve icra içeren kararlarının da Türkiye'de yürürlüğe girmesini sağlayan davadır.

-Yabancı kararın Türkiye’de icra olunabilirliğini (yaptırım gücünü) sağlar.

-Tenfiz kararı, doğası gereği tanıma kararını da kapsar. İki süreç tek bir dava dilekçesiyle birlikte yürütülebilir.

 

Tanıma ve Tenfiz Davalarının Ortak Özellikleri

1-Sadece Mahkeme Kararları Değil: Kural olarak mahkeme kararları esas alınır; ancak yabancı ülke mevzuatına göre boşanmada yetkili kılınmış idari makam kararları da şartları taşıyorsa tanıma/tenfize konu edilebilir.

2-Yeniden Yargılama Yapılmaz (Esasa Girilmez): Türk hâkimi, yabancı mahkemenin "neden boşandığınızı" veya kusur oranlarını yeniden yargılamaz. Hâkim sadece;

-Kararın kesinleşip kesinleşmediğine,

-Türk kamu düzenine açıkça aykırı olup olmadığına,

-Davalının savunma hakkının ihlal edilip edilmediğine (usulüne uygun tebligat yapılıp yapılmadığına) bakar.

3-Usul ve Yargılama: Davalarda basit yargılama usulü uygulanır. Dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edildikten sonra 2 haftalık cevap süresi tanınır.

4-Tebligat Süreci: Davanın süresini belirleyen en temel unsur karşı tarafa yapılacak tebligattır. Davalının yurtdışı adresine konsolosluk/Dışişleri kanalıyla tebligat yapılması süreci uzatabilir. Ancak karşı tarafın Türkiye’de bir avukata vekâlet vermesi durumunda süreç çok hızlı sonuçlanır. Adresi hiçbir şekilde bulunamayan davalılar için ise ilanen tebligat yolu açıktır.

5-Teminat Şartı: Davacının Türkiye’de ikametgâhı yoksa mahkemeye teminat yatırması gerekebilir. Ancak Türkiye ile kararın verildiği ülke arasında adli yardımlaşma sözleşmesi veya taraf olunan uluslararası sözleşmelerde teminattan muafiyet varsa teminat aranmaz.

6-Mirasçıların Dava Hakkı: Hukuki yararı bulunması kaydıyla (örneğin vefat eden eşin miras haklarının tespiti için) mirasçılar da tanıma ve tenfiz davası açabilir.

7-Zamanaşımı: Boşanmanın tanınması talepleri kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğu için zamanaşımına tabi değildir. Ancak nafaka ve tazminat gibi alacak içeren tenfiz talepleri yönünden borçlar hukuku zamanaşımı süreleri dikkate alınır.

8-Görevli ve Yetkili Mahkeme: Görevli mahkeme Aile Mahkemesi'dir (bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi). Yetkili mahkeme tarafların Türkiye’deki ikametgâh mahkemesidir. Türkiye’de ikametgâh yoksa İstanbul, Ankara veya İzmir Aile Mahkemeleri yetkilidir.

 

Dava Açmak İçin Gerekli Belgeler

Tanıma ve tenfiz davaları şekil şartlarına sıkı sıkıya bağlıdır. Dosyada eksik belge olması davanın reddine veya uzamasına sebep olur:

1-Yabancı Mahkeme Kararının Aslı veya onaylı resmi sureti.

2-Kesinleşme Şerhi: Boşanma kararının kesinleştiğini gösterir onaylı evrak.

3-Apostil Şerhi: Kararın verildiği ülke makamlarınca karara ve kesinleşme şerhine vurulan uluslararası tasdik şerhi (Apostil).

4-Yeminli Tercüme: Kararın, kesinleşme ve apostil şerhlerinin yeminli mütercim tarafından yapılan Türkçe çevirisi.

5-Noter veya Konsolosluk Tasdiki: Türkçe çevirilerin noterden veya konsolosluktan onaylatılması.

6-Kimlik ve Pasaport Fotokopileri.

7-Vekâletname: Süreci avukat ile takip edecekseniz, vekâletnamede "tanıma ve tenfiz davası açmaya/kabul etmeye" dair özel yetki bulunmalıdır.


Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta  somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.