CEVAP VE DÜZELTME HAKKI (TEKZİP)

Günümüzde iletişim, kitlelere medya araçlarıyla ulaşmaktadır. Medya araçlarının sayısının artmasıyla birlikte ne yazık ki hak ihlalleri de çoğalmakta; gazete, internet sitesi veya televizyonlarda asılsız, mağdur edici haberler veya metinler yayınlanabilmektedir. Gerçek ya da tüzel kişileri bu tür durumlara karşı korumak adına hukuki yollar mevcuttur.

 

Cevap ve düzeltme hakkı (diğer adıyla tekzip hakkı), basın özgürlüğü ile kişilik hakları arasında denge kurulmasını sağlayan en önemli hukuki araçlardan biridir. Türk hukukunda yazılı basın, görsel/işitsel medya ve internet yayınları için düzeltme ve tekzip süreci ayrı ayrı düzenlenmiştir.

 

1-Tekzip Nedir ve Hangi Durumlarda Başvurulur?

Tekzip, sözlük anlamı olarak "yalanlama" demek olsa da; hakları ihlal edilen gerçek veya tüzel kişinin, söz konusu yayının ulaştığı aynı kitleye karşı gerçeği açıklaması ve içeriğin neden doğru olmadığını anlatmasıdır.

Tekzip hakkı kullanılabilmesi için yayınlanan metinde mutlaka bir suç unsuru veya haksız fiil aranmaz. Ortada kişilik haklarını rencide edici bir durum ya da yanlış anlaşılmaların doğurduğu kötü sonuçlar varsa bu hak kullanılabilir. Ayrıca tekzip yayınlatma hakkının kullanılması, mağdur tarafın diğer tazminat veya hukuki başvuru haklarını ortadan kaldırmaz.

 

2-Cevap ve Düzeltme Hakkının Yasal Dayanakları

Cevap ve düzeltme hakkı anayasal güvenceye alınmıştır. Anayasa'nın "Temel Hak ve Ödevler" başlığı altındaki 32. maddesinde şu ifade yer alır:"Düzeltme ve cevap hakkı, ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir..."

 

Medya araçlarının türüne göre kanuni dayanaklar şunlardır:

1-Basılı Eserler (Gazete, Dergi): 5187 sayılı Basın Kanunu (Madde 14 ve 18)

2-Özel Radyo ve Televizyonlar: 6112 sayılı Kanun (Madde 8 ve 18)

3-İnternet Yayınları: İnternet üzerindeki içerik kaldırma ve erişim engelleme/tekzip süreçlerinde güncel yargı kararları ve genel hükümler çerçevesinde işlem yapılmaktadır. (Not: 5651 sayılı Kanun’un eski 9. maddesi Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir).

4-TRT Yayınları: 2954 sayılı TRT Yasası (Madde 27)

 

3-Tekzip Yayınlatma Sürecinde İzlenecek Adımlar

Basılı süreli yayınlarda (örneğin bir gazetede) tekzip yayınlatmak için izlenmesi gereken yasal prosedür sırasıyla şöyledir:

1-Düzeltme Metninin Hazırlanması: Hakkınızdaki asılsız veya yalan habere karşı açıklayıcı düzeltme metni hazırlanır.

2-Noter Aracılığıyla Gönderim: Sürecin hukuki delillendirilmesi açısından metnin noter aracılığıyla ilgili yayın sorumlusuna gönderilmesi şarttır.

3-Başvuru Süresi: İlgili haber veya yazının yayınlandığı tarihten itibaren 2 ay içinde başvuru yapılması gerekmektedir.

4-Sorumlu Müdürün İncelemesi: Sorumlu müdür, süresinde gelen metni inceleyerek 3 gün içinde yayınlamakla yükümlüdür.

5-Günlük Olmayan Yayınlar: Yayın günlük değilse (haftalık, aylık vb.), tekzip ilk yayında yer almak zorundadır.

6-Sulh Ceza Hâkimliği'ne Başvuru: Sorumlu müdür 3 günlük kanuni sürede tekzibi yayınlamazsa veya hatalı yayınlarsa, bu sürenin bitiminden itibaren 15 gün içinde yetkili Sulh Ceza Hâkimliği'ne tekzip yayınlatma talebinde bulunulabilir.

7-Hâkimlik Kararı: Sulh Ceza Hâkimliği talebi duruşma yapılmaksızın 3 gün içerisinde karara bağlar.

8-İtiraz Süresi: Hâkimlik kararının ardından karara itiraz edilebilir; itirazlar bir üst mahkeme tarafından incelenerek karara bağlanır.

 

4-Tekzibin Yayınlanma Biçimi ve Yaptırımlar

-Aynı Biçim ve Puntolarla: Düzeltme metni, asılsız haberin yer aldığı sayfa ve sütunlarda, aynı puntolarla ve aynı biçimde yayınlanmak zorundadır. Aksi hâlde Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusunda bulunulabilir.

-Kimler Başvurabilir?: Tekzip hakkını sadece gerçek veya tüzel kişiler değil, aynı zamanda vefat eden kişinin mirasçılarından biri de kullanabilir.

-Cezai Yaptırımlar: Tekzibe ilişkin kesinleşmiş hâkim kararına uymayan sorumlu müdür ve yetkililer hakkında Basın Kanunu gereğince adli para cezaları öngörülmüştür. Bu kararların uygulanmamasından sorumlu müdür, yetkililer ve yayın sahibi müteselsilen sorumludur.

 Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta  somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.