Günümüzde
iletişim, kitlelere medya araçlarıyla ulaşmaktadır. Medya araçlarının sayısının
artmasıyla birlikte ne yazık ki hak ihlalleri de çoğalmakta; gazete, internet
sitesi veya televizyonlarda asılsız, mağdur edici haberler veya metinler
yayınlanabilmektedir. Gerçek ya da tüzel kişileri bu tür durumlara karşı
korumak adına hukuki yollar mevcuttur.
Cevap
ve düzeltme hakkı (diğer adıyla tekzip hakkı), basın özgürlüğü ile kişilik
hakları arasında denge kurulmasını sağlayan en önemli hukuki araçlardan
biridir. Türk hukukunda yazılı basın, görsel/işitsel medya ve internet
yayınları için düzeltme ve tekzip süreci ayrı ayrı düzenlenmiştir.
1-Tekzip Nedir ve
Hangi Durumlarda Başvurulur?
Tekzip,
sözlük anlamı olarak "yalanlama" demek olsa da; hakları ihlal edilen
gerçek veya tüzel kişinin, söz konusu yayının ulaştığı aynı kitleye karşı
gerçeği açıklaması ve içeriğin neden doğru olmadığını anlatmasıdır.
Tekzip
hakkı kullanılabilmesi için yayınlanan metinde mutlaka bir suç unsuru veya
haksız fiil aranmaz. Ortada kişilik haklarını rencide edici bir durum ya da
yanlış anlaşılmaların doğurduğu kötü sonuçlar varsa bu hak kullanılabilir. Ayrıca tekzip yayınlatma hakkının kullanılması, mağdur tarafın diğer
tazminat veya hukuki başvuru haklarını ortadan kaldırmaz.
2-Cevap ve
Düzeltme Hakkının Yasal Dayanakları
Cevap ve düzeltme hakkı anayasal güvenceye alınmıştır. Anayasa'nın "Temel Hak ve Ödevler" başlığı altındaki 32. maddesinde şu ifade yer alır:"Düzeltme ve cevap hakkı, ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir..."
Medya
araçlarının türüne göre kanuni dayanaklar şunlardır:
1-Basılı
Eserler (Gazete, Dergi): 5187 sayılı Basın Kanunu (Madde 14 ve 18)
2-Özel
Radyo ve Televizyonlar: 6112 sayılı Kanun (Madde 8 ve 18)
3-İnternet
Yayınları: İnternet üzerindeki içerik kaldırma ve erişim engelleme/tekzip
süreçlerinde güncel yargı kararları ve genel hükümler çerçevesinde işlem
yapılmaktadır. (Not: 5651 sayılı Kanun’un eski 9. maddesi Anayasa Mahkemesi
tarafından iptal edilmiştir).
4-TRT
Yayınları: 2954 sayılı TRT Yasası (Madde 27)
3-Tekzip
Yayınlatma Sürecinde İzlenecek Adımlar
Basılı
süreli yayınlarda (örneğin bir gazetede) tekzip yayınlatmak için izlenmesi
gereken yasal prosedür sırasıyla şöyledir:
1-Düzeltme
Metninin Hazırlanması: Hakkınızdaki asılsız veya yalan habere karşı açıklayıcı
düzeltme metni hazırlanır.
2-Noter
Aracılığıyla Gönderim: Sürecin hukuki delillendirilmesi açısından metnin noter
aracılığıyla ilgili yayın sorumlusuna gönderilmesi şarttır.
3-Başvuru
Süresi: İlgili haber veya yazının yayınlandığı tarihten itibaren 2 ay içinde
başvuru yapılması gerekmektedir.
4-Sorumlu
Müdürün İncelemesi: Sorumlu müdür, süresinde gelen metni inceleyerek 3 gün
içinde yayınlamakla yükümlüdür.
5-Günlük
Olmayan Yayınlar: Yayın günlük değilse (haftalık, aylık vb.), tekzip ilk
yayında yer almak zorundadır.
6-Sulh
Ceza Hâkimliği'ne Başvuru: Sorumlu müdür 3 günlük kanuni sürede tekzibi
yayınlamazsa veya hatalı yayınlarsa, bu sürenin bitiminden itibaren 15 gün
içinde yetkili Sulh Ceza Hâkimliği'ne tekzip yayınlatma talebinde
bulunulabilir.
7-Hâkimlik
Kararı: Sulh Ceza Hâkimliği talebi duruşma yapılmaksızın 3 gün içerisinde
karara bağlar.
8-İtiraz
Süresi: Hâkimlik kararının ardından karara itiraz edilebilir; itirazlar bir üst
mahkeme tarafından incelenerek karara bağlanır.
4-Tekzibin
Yayınlanma Biçimi ve Yaptırımlar
-Aynı
Biçim ve Puntolarla: Düzeltme metni, asılsız haberin yer aldığı sayfa ve
sütunlarda, aynı puntolarla ve aynı biçimde yayınlanmak zorundadır. Aksi hâlde
Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusunda bulunulabilir.
-Kimler
Başvurabilir?: Tekzip hakkını sadece gerçek veya tüzel kişiler değil, aynı
zamanda vefat eden kişinin mirasçılarından biri de kullanabilir.
-Cezai
Yaptırımlar: Tekzibe ilişkin kesinleşmiş hâkim kararına uymayan sorumlu müdür
ve yetkililer hakkında Basın Kanunu gereğince adli para cezaları öngörülmüştür.
Bu kararların uygulanmamasından sorumlu müdür, yetkililer ve yayın sahibi
müteselsilen sorumludur.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.