Anayasa’nın
33. maddesi uyarınca herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına
sahiptir. Derneklerin kuruluş, işleyiş ve faaliyetleri 5253 sayılı Dernekler
Kanunu ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri çerçevesinde
düzenlenmektedir.
Dernek Nedir?
Dernek;
kazanç paylaşma amacı dışında (ticari amaç gütmeyen), kanunlarla yasaklanmamış
ortak ve belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az 7 gerçek veya tüzel
kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmeleriyle oluşan tüzel
kişiliğe sahip kişi topluluğudur.
Kimler Dernek
Kurabilir?
Fiil
ehliyetine sahip olan her gerçek ve tüzel kişi önceden izin almaksızın dernek
kurma hakkına sahiptir.
Çocuk Dernekleri
ve Yaş Sınırları
-15 - 18 Yaş
Arası: Ayırt etme
gücüne sahip 15 yaşını doldurmuş çocuklar; yasal temsilcilerinin izniyle
çocukların bedensel, zihinsel, ruhsal ve sosyal gelişimlerini destekleme amacı
taşıyan çocuk dernekleri kurabilir veya kurulmuş çocuk derneklerine üye
olabilirler.
-12 - 15 Yaş
Arası: 12 yaşını
bitiren küçükler, yasal temsilcilerinin izniyle çocuk derneklerine üye
olabilirler; ancak yönetim ve denetim kurullarında görev alamazlar.
-18 Yaşından
Büyükler: Çocuk
derneklerine kurucu veya üye olamazlar.
Diğer Özel
Durumlar
-Yabancılar: Türkiye’de yerleşim hakkına
(oturum iznine) sahip olan yabancılar dernek kurabilir veya kurulu derneklere
üye olabilirler.
-Kamu Görevlileri: TSK, kolluk kuvvetleri ve kamu
kurumlarındaki memurlar için özel kanunlarında yer alan kısıtlama hükümleri
saklıdır.
Dernek Kuruluşu
İçin Gerekli Belgeler
Dernek
kurucuları, aşağıdaki belgeleri hazırlayarak yerleşim yerlerinin bulunduğu yerin
en büyük mülki idare amirine (İllerde Valilik / İl Sivil Toplumla İlişkiler
Müdürlüğü, İlçelerde Kaymakamlık) teslim ederler:
1-Kuruluş
Bildirimi:
Kurucular tarafından imzalanmış 2 adet form.
2-Dernek Tüzüğü: Her sayfası kurucularca imzalanmış
3 adet tüzük.
3-Kimlik
Belgeleri:
Kurucuların nüfus cüzdanı fotokopileri.
4-Adres Belgeleri:
-Dernek
merkezi mesken (konut) ise: Kat maliklerinin oy birliğiyle aldığı karar veya
muvafakatname.
-Dernek
merkezi iş yeri/büro ise: Tapu fotokopisi, kira kontratı veya bedelsiz tahsis
yazısı.
5-Tebligat
Yetkilisi Listesi:
Yazışmaları yürütmeye yetkili kişilerin liste bilgileri.
6-Yabancı/Tüzel
Kişi Kurucular İçin:
Tüzel kişilik karar örnekleri veya İçişleri Bakanlığı izin belgeleri.
Dernek Tüzüğünde
Bulunması Gereken Zorunlu Unsurlar
Her
dernek bir tüzük oluşturmak zorundadır. Tüzükte bulunması gereken başlıca
maddeler şunlardır:
-Derneğin adı ve
merkezi,
-Derneğin amacı ve
yürütülecek faaliyet alanları,
-Üye olma ve
üyelikten çıkarılma şartları,
-Genel Kurulun
toplanma zamanı, usulü, görev ve yetkileri,
-Yönetim ve Denetim
Kurullarının üye sayıları, görev ve yetkileri,
-Üyelik aidatlarının
belirlenme şekli ve gelir kaynakları,
-Derneğin borçlanma
usulleri ve iç denetim şekli,
-Tüzük değişikliği ve
derneğin feshi/tasfiye usulü,
-Geçici Yönetim
Kurulu listesi.
Derneğin Zorunlu
Organları
Derneklerin
tüzüklerinde belirtmek suretiyle üç zorunlu organı oluşturması mevzuat
gereğidir:
1-Genel Kurul (Derneğin en yüksek karar
organıdır)
2-Yönetim Kurulu (Yürütme ve temsil organıdır)
3-Denetim Kurulu (İç denetimi gerçekleştiren
organdır)
Ayrıca
dernekler ihtiyaç duymaları halinde tüzüklerine ekleyerek danışma kurulu, bilim
kurulu gibi ihtiyari organlar da kurabilirler.
Dernek Kuruluş
Süreci ve İnceleme Aşaması
1-Tüzel Kişiliğin
Kazanılması:
Kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli belgelerin mülki idare amirliğine teslim
edilip "Alındı Belgesi"nin alınmasıyla birlikte dernek o an
itibarıyla tüzel kişilik kazanır.
2-60 Günlük
İnceleme: Mülki
idare amirliği evrakları 60 gün içinde mevzuata uygunluk açısından inceler.
3-Eksikliklerin
Tamamlanması: Belgelerde
bir aykırılık veya eksiklik tespit edilirse kuruculara tebliğ edilir ve 30 gün
süre verilir.
4-Fesih Riski: Verilen 30 günlük sürede eksiklikler giderilmezse, mülki amir derneğin feshı davası açılması için durumu Cumhuriyet Savcılığı’na bildirir. Savcılık Asliye Hukuk Mahkemesi'nde fesih davası açar.
5-Tescil: Belgelerin eksiksiz olması veya eksikliklerin süresinde tamamlanması halinde dernek, Dernekler Kütüğü’ne tescil edilerek kuruluş süreci resmen tamamlanır.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.