Haklarında
deport (sınır dışı) kararı verilmiş ya da verilme aşamasında olan yabancılar,
henüz ülkemizdeki prosedürsel işlemler tamamlanmadığından kolluk kuvvetleri
(emniyet veya jandarma) tarafından ifadeleri alındıktan sonra Valilik kararıyla
Geri Gönderme Merkezlerine (GGM) sevk edilmektedir.
Ülkemizde
her ilde yoğunluğa göre bir veya birden fazla geri gönderme merkezi
bulunmaktadır. Geri gönderme merkezlerinde kadınlar, erkekler, ebeveynsiz
çocuklar ve aileler insani yaşam şartlarına uygun olarak ayrı bölümlerde
tutulmaktadır. Burada kalan kişilerin günde 3 öğün yemek, barınma, temizlik ve
temel/acil sağlık hizmetleri devlet tarafından karşılanmakta ve idari gözetim
altında tutulmaktadırlar.
Geri Gönderme
Merkezinde Kalan Kişiler
Genel
olarak Türkiye'ye veya İstanbul'a hukuka aykırı şekilde giriş-çıkış yapmaya
çalışan yabancılar ile şu durumdaki kişiler Geri Gönderme Merkezlerinde
tutulurlar:
1-Ülkemize
kanun dışı (kaçak) yollarla giriş yapmış yabancılar,
2-Vize
veya ikamet ihlali nedeniyle ülkemizde yasal olmayan konumda kalanlar,
3-Ülkemizden
kanun dışı yollarla çıkış yapmaya çalışırken yakalananlar,
4-Kazancını
yasal olmayan yollardan sağlayanlar,
5-Kamu
düzeni, genel güvenlik, kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar,
6-Giriş
veya çıkış işlemlerinde sahte/yanıltıcı belge kullananlar,
7-Hakkında
sınır dışı etme kararı alındığı halde pasaport/seyahat işlemleri henüz
tamamlanamayan ya da geçerli bir mazereti olmaksızın ülkeyi terk etmeyenler.
Geri Gönderme
Merkezinde Kalan Yabancıların Hakları
Ülkemiz,
uluslararası hukuk ve mevzuatımız çerçevesinde Geri Gönderme Merkezlerinde
idari gözetim altında bulunan yabancılara şu hakları tanımaktadır:
1-Barınma,
beslenme ve acil sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanma hakkı,
2-Hakkında
verilen deport ve idari gözetim kararlarına karşı yargı yolına başvurma hakkı,
3-Avukata,
yasal temsilciye ve notere erişim sağlama hakkı,
4-Kendi
ülke konsolosluğu/büyükelçiliği, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek
Komiserliği (BMHYK) ve yakınları ile iletişim kurma hakkı,
5-İşlemler
ve görüşmeler sırasında ücretsiz tercüman talep etme hakkı,
6-Kendi
isteğiyle ülkesine dönmek istemesi halinde (gönüllü geri dönüş) uluslararası
kuruluşlarla iş birliği içinde güvenli şekilde gitme hakkı,
7-Seyahat
ve tedavi masraflarını karşılayamayacak durumda olanların bu masrafları
idareden talep etme hakkı,
8-Telefonla
iletişim kurabilme ve ziyaretçi kabul etme hakkı,
9-Ailelerin
ve yalnız çocukların özel barınma alanlarından yararlanma hakkı,
10-Çocukların
eğitim ve öğretimden yararlanması için tedbir alınmasını isteme hakkı,
11-Şartları
var ise iltica/uluslararası koruma başvurusunda bulunma hakkı.
Geri Gönderme
Merkezinde Kalma Süreleri
Yabancının
Geri Gönderme Merkezinde kalış süresi kesin ve sabit değildir. Kolluk
kuvvetleri ve İl Göç İdaresi, kimlik tespiti ve seyahat evraklarının
tamamlanmasıyla orantılı olarak yabancıyı en kısa sürede göndermek amacıyla
hareket eder. Sürenin uzaması veya kısalması şu faktörlere bağlıdır:
1-Yabancının
üzerinde geçerli bir pasaport veya kimlik belgesinin bulunup bulunmaması,
2-Yabancının
doğru vatandaşlık bilgisi vermesi ve ülkesine dönüşte yetkili makamlarla iş
birliği yapıp yapmaması,
3-Dönüş
seyahat masraflarını karşılayabilme durumu,
4-Yabancının
ülkesinin Türkiye’de konsolosluk/büyükelçilik temsilciliğinin bulunup
bulunmaması,
5-Konsolosluklar
tarafından seyahat belgesinin (pasavan) düzenlenme süresi,
6-Yabancının
seyahate engel bir sağlık probleminin olup olmaması.
İdari Gözetim
Kararına İtiraz ve Serbest Kalma (Tahliye)
İdari
gözetim altına alınan yabancı veya avukatı, bu karara karşı yargı yoluna
başvurarak kişinin serbest bırakılmasını sağlayabilir:
1-Başvuru
Makamı: İdari gözetim kararına karşı Geri Gönderme Merkezinin bulunduğu yerdeki
Sulh Ceza Hakimliğine başvurulur.
2-Başvuru
Süresi: İdari gözetim kararına karşı her zaman itiraz edilebilir, belirli bir
gün sınırı yoktur.
3-Inceleme
Süresi: Sulh Ceza Hakimliği başvuruyu en geç 5 gün içinde inceler ve karara
bağlar. Hakimliğin verdiği karar kesindir.
4-Tahliye:
Sulh Ceza Hakimliği idari gözetim kararını kaldırırsa, yabancı derhal Geri
Gönderme Merkezinden salıverilir.
Ayrıca
idari gözetim süresi kural olarak 6 ayı geçemez. Ancak yabancının iş birliği
yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi/belge vermemesi halinde bu süre en
fazla 6 ay daha uzatılabilir. Valilikler her ay idari gözetimin devamının
zorunlu olup olmadığını re'sen değerlendirir. Zorunluluk ortadan kalkmışsa
karar kaldırılır ve yabancıya çıkış izin belgesi verilerek serbest bırakılır.
İdari Gözetime
Alternatif Yükümlülükler
Yabancının
Geri Gönderme Merkezinde tutulması yerine, idari gözetime alternatif
yükümlülükler getirilerek serbest kalması da mümkündür. Bu yükümlülükler
şunlardır:
1-Belirli
bir adreste ikamet etme zorunluluğu,
2-Belirli
aralıklarla bildirimde bulunma (karakola/İl Göç İdaresine imza verme),
3-Teminat ödeme,
4-Insani nedenlerle elektronik izleme.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.