İşverenler,
işten çıkardıkları veya kendi isteğiyle ayrılan çalışanları için Sosyal
Güvenlik Kurumu’na (SGK) işten çıkış kodları bildirmek zorundadır. Bu kodlar;
çalışanın kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işsizlik maaşı alıp alamayacağını
belirleyen en temel resmi kayıttır.
İşten Çıkarma ve
SGK İşten Çıkış Kodunun Etkileri
İşveren, işçiyi işten çıkarırken feshin gerekçesini yazılı ve açıklayıcı ifadelerle bildirmekle yükümlüdür. Bununla birlikte, işveren çalışanın işten ayrıldığı her durumda bu bilgiyi SGK’ya İşten Ayrılış Bildirgesi ile internet üzerinden bildirmek zorundadır. SGK sistemine girilen çıkış kodu ile işçiye yapılan ödemelerin ve ayrılış nedeninin birbiriyle tam uyumlu olması gerekir. Çünkü bir çalışanın:
;İşsizlik
maaşı alıp alamayacağı,
;Kıdem
tazminatına hak kazanıp kazanamayacağı,
;İhbar
sürelerine uyulup uyulmadığı doğrudan bu kodlara göre belirlenir.
Usulsüz Kod
Bildirimlerinin Riski:
Gerçekte istifa eden bir işçiye işsizlik maaşı alabilmesi için farklı bir kod girilmesi veya tam tersi durumlar hukuken usulsüzlük teşkil eder. İleride yaşanabilecek bir iş mahkemesi sürecinde, çıkış kodu ile tarafların savunmaları arasındaki çelişkiler davanın seyrini doğrudan etkilemektedir.
SGK Çıkış
Kodlarında Düzeltme İmkanı ve Süresi
İşverenin SGK sistemine yanlış veya hatalı girdiği çıkış kodları, işçinin işten ayrılış tarihinden itibaren 10 gün içinde sistem üzerinden cezasız olarak düzeltilebilir.
-10 Günlük Süre
Geçerse: Sistem
üzerinden düzeltme imkanı kapanır.
-SGK'ya Fiilen
Başvuru: 10 günden
sonra düzeltme yapmak isteyen işveren, SGK’ya dilekçe ve evraklarla fiilen
başvurmak zorundadır. Bu durumda işverene o yıla ait asgari ücretin 1/10’u
oranında idari para cezası uygulanır.
SGK İşten Çıkış
Kodları ve Haklar Listesi
İşverenlerin
durumuna en uygun olanı seçmekle yükümlü olduğu güncel SGK işten çıkış kodları
ve yasal sonuçları şunlardır:
-Kod 1 - Deneme
Süreli İş Sözleşmesinin İşverence Feshi: Tazminat ve işsizlik maaşı ödenmez.
-Kod 2 - Deneme
Süreli İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Feshi: Tazminat ve işsizlik maaşı
ödenmez.
-Kod 3 - Belirsiz
Süreli İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Feshi (İstifa): İşçi istifa ettiği için işsizlik
maaşı alamaz.
-Kod 4 - Belirsiz
Süreli İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Haklı Sebep Bildirilmeden Feshi: İşçi kıdem/ihbar tazminatına ve
işsizlik maaşına hak kazanır.
-Kod 5 - Belirli
Süreli İş Sözleşmesinin Sona Ermesi:
Süre dolduğunda işçi işsizlik maaşına hak kazanabilir.
-Kod 8 - Emeklilik
veya Toptan Ödeme Nedeniyle:
İşçi kıdem tazminatı alır, ancak işsizlik maaşı alamaz.
-Kod 9 - Malulen
Emeklilik Nedeniyle:
İşçi kıdem tazminatı alır, işsizlik maaşı alamaz.
-Kod 10 - Ölüm: Kıdem tazminatı kanuni mirasçılara
ödenir.
-Kod 11 - İş
Kazası Sonucu Ölüm:
Kıdem tazminatı kanuni mirasçılara ödenir.
-Kod 12 -
Askerlik: İşçi
kıdem tazminatı alır, işsizlik maaşı alamaz.
-Kod 13 - Kadın
İşçinin Evlenmesi:
Evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde ayrılan kadın işçi kıdem tazminatı
alır, işsizlik maaşı alamaz.
-Kod 14 -
Emeklilik İçin Yaş Dışındaki Şartların Tamamlanması: İşçi kıdem tazminatı alır,
işsizlik maaşı alamaz.
-Kod 15 - Toplu
İşçi Çıkarma:
İşçiler kıdem tazminatına ve işsizlik maaşına hak kazanır.
-Kod 16 - Sözleşme
Sona Ermeden Sigortalının Aynı İşverene Ait Diğer İşyerine Nakli: Hak kaybı oluşmaz.
-Kod 17 -
İşyerinin Kapanması:
İşçiler kıdem tazminatı ve işsizlik maaşına hak kazanır.
-Kod 18 - İşin
Sona Ermesi:
Yapılan projenin/işin bitimi durumunda kullanılır; işçi işsizlik maaşı
alabilir.
-Kod 19 - Mevsim
Bitimi: İş akdi
askıya alınır.
-Kod 20 - Kampanya
Bitimi: İş akdi
askıya alınır.
-Kod 21 - Statü
Değişikliği:
Şirket ortaklığı vb. durumlarda kullanılır.
-Kod 22 - Diğer
Nedenler ve İkale (Anlaşmalı Fesih):
İşçi işsizlik maaşından faydalanamaz.
-Kod 23 - İşçi
Tarafından Zorunlu Nedenle Fesih:
İşçi işsizlik maaşına ve tazminata hak kazanır.
-Kod 24 - İşçi
Tarafından Sağlık Nedeniyle Fesih:
İşçi işsizlik maaşına ve tazminata hak kazanır.
-Kod 25 - İşçi
Tarafından İşverenin Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırı Davranışı Nedeniyle
Fesih: İşçi kıdem
tazminatına ve işsizlik maaşına hak kazanır.
-Kod 26 - Disiplin
Kurulu Kararı İle Fesih:
İşçi işsizlik maaşı alamaz.
-Kod 27 - İşveren
Tarafından Zorunlu Nedenlerle ve Tutukluluk Nedeniyle Fesih: İşçi işsizlik maaşına hak
kazanabilir.
-Kod 28 - İşveren
Tarafından Sağlık Nedeni İle Fesih:
İşçi işsizlik maaşına ve tazminata hak kazanabilir.
-Kod 30 - Vize
Süresinin Bitimi:
Sözleşmenin askıya alınması durumunda kullanılır.
-Kod 31 -
Borçlar/Sendikalar Kanunu Kapsamında Kendi İstek ve Kusuru Dışında Fesih: İşçi işsizlik maaşına hak
kazanabilir.
-Kod 32 -
Özelleştirme Nedeni İle Fesih (4046 Sayılı Kanun m.21): İşçi işsizlik maaşına hak kazanır.
-Kod 33 - Gazeteci
Tarafından Sözleşmenin Feshi:
İşçi işsizlik maaşına hak kazanır.
-Kod 34 -
İşyerinin Devri veya Niteliğinin Değişmesi Nedeniyle Fesih: İşçi işsizlik maaşına hak kazanır.
-Kod 36 - OHAL /
KHK İle İşyerinin Kapatılması:
İşçi işsizlik maaşına hak kazanır.
-Kod 38 - Doğum
Nedeniyle İşten Ayrılma:
İşçi işsizlik maaşı alamaz.
İşverenin Haklı
Nedene Dayanarak Yaptığı Fesihler (Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırılık)
(Eski "Kod
29" kaldırılmış olup, bunun yerine İş Kanunu 25/II maddesindeki eylemler
için aşağıdaki detaylı kodlar kullanılır. Bu kodlarda işçi kıdem/ihbar
tazminatı ve işsizlik maaşı alamaz):
-Kod 42: İşçinin işvereni gerçeğe aykırı
bilgi vererek yanıltması.
-Kod 43: İşçinin, işverene veya ailesine
hakaret etmesi ya da asılsız ihbarda bulunması.
-Kod 44: İşçinin başka bir işçiye cinsel
tacizde bulunması.
-Kod 45: İşyerinde kavga çıkarma, sataşma
veya alkol/uyuşturucu madde kullanımı.
-Kod 46: Güveni kötüye kullanma, hırsızlık
veya meslek sırlarını ifşa etme.
-Kod 47: İşçinin işyerinde 7 günden fazla
hapis cezası alan ve ertelenmeyen bir suç işlemesi.
-Kod 48: İzinsiz ve haklı bir nedene
dayanmayan devamsızlık (ardışık 2 iş günü veya ayda 3 iş günü).
-Kod 49: İşçinin kendisine hatırlatıldığı halde görevini yapmamakta ısrar etmesi.
-Kod 50: İş güvenliğini tehlikeye düşürme veya işyerine zarar verme.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.