Hepimiz
hukuki anlamda soybağı ile yani kan bağıyla bir aileye bağlıyız. Ancak hayatın
akışı içerisinde biyolojik gerçeklik ile resmi nüfus kayıtlarının örtüşmediği
durumlarla karşılaşılabilmektedir. Evlilik birliği sürerken kadının üçüncü bir
kişiden hamile kalması ve çocuğun evlilik içinde doğması halinde, Türk Medeni
Kanunu gereğince çocuk otomatik olarak kocanın nüfusuna tescil edilir. Hukukta
buna "Babalık Karinesi" denir. Biyolojik olarak çocuğun kendisinden
olmadığını öğrenen kocanın, soybağını düzeltmek, nüfus kaydını biyolojik
gerçekliğe uygun hale getirmek veya miras ilişkisini düzenlemek amacıyla
başvurabileceği yasal yol Soybağının Reddi (Nesebin Reddi) Davasıdır.
Soybağının
reddi davası, yalnızca evlilik içinde doğan veya evlilik içinde ana rahmine
düşüp babalık karinesinden yararlanan çocuklar için açılır. Evlat edinme veya
tanıma yoluyla kurulan soybağı ilişkilerinin kaldırılması için bu dava değil; tanımanın
iptali veya evlat edinme ilişkisinin kaldırılması davaları açılmalıdır.
Soybağının Reddi
Davası Nedir?
Soybağının
reddi davası; çocuk ile nüfustaki babası arasında hukuken kurulmuş olan babalık
ilişkisini ve soybağını geçmişe etkili olarak sona erdiren bir aile hukuku
davasıdır. Bu dava ile biyolojik olarak babası olmadığı halde kanunen baba
sayılan erkeğin babalık sıfatı mahkeme kararıyla iptal edilir.
Soybağının Reddi
Davasını Kimler Açabilir?
Türk
Medeni Kanunu uyarınca soybağının reddi davasını açabilecek kişiler kanunda
sınırlı olarak (tahdidî) sayılmıştır:
1-Koca (Nüfustaki
Baba): Babalık
karinesini çürütmek amacıyla soybağının reddini talep etme hakkına doğrudan
sahiptir.
2-Çocuk: Ergin (reşit) olduktan sonra kendi
adına bu davayı açabilir. Ergin olmayan çocuk adına ise mahkemece atanan bir kayyım
dava açabilir. (Çocuk ile anne arasında çıkar çatışması olabileceği
gerekçesiyle anne, çocuğa kayyım olarak atanamaz).
3-Diğer İlgililer
(Kocanın Mirasçıları):
Dava açma süresi geçmeden kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya
sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi halinde; kocanın altsoyu
(çocukları/torunları), anası veya babası dava açabilir.
4-Biyolojik Baba
İddiasında Bulunan Kişi:
Kocanın ölmesi, gaip olması veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmesi şartıyla,
çocuğun biyolojik babası olduğunu iddia eden üçüncü kişi de bu davayı açma
hakkına sahiptir.
Davanın
Yöneltileceği Kişiler (Davalı Taraflar)
Soybağının
reddi davalarında kanun gereği zorunlu dava arkadaşlığı bulunmaktadır. Dava tek
bir kişiye karşı açılamaz:
-Davayı koca
açarsa: Dava, anne
ve çocuğa karşı birlikte açılır.
-Davayı çocuk
açarsa: Dava, koca
ve anneye karşı birlikte açılır.
Yargılama Süreci
ve İspat Yükü
Açılan
davada mahkeme, çocuğun ana rahmine düşme zamanına göre ispat yükünü
değerlendirir:
1-Evlilik İçinde
Ana Rahmine Düşme:
Evlenmeden itibaren en az 180 gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden
itibaren en fazla 300 gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş
sayılır. Bu durumda "babalık karinesi" güçlüdür. Davacı koca, eşiyle yakın
ilişkide bulunmasının imkânsızlığını veya çocuğun kendisinden olmadığını ispat
etmek zorundadır.
2-Evlilik Öncesi
veya Ayrı Yaşama Döneminde Hamilelik:
Çocuk evlenmeden önce veya eşlerin fiilen/hukuken ayrı yaşadığı dönemde ana
rahmine düşmüşse karine zayıflar. Kocanın cinsel ilişkisizlik konusunda ekstra
bir ispat sunmasına gerek kalmaz.
3-DNA ve Tıbbi
İncelemeler: Soybağı
davaları kamu düzenini ilgilendirdiğinden, mahkeme tarafların soyut
beyanlarıyla yetinmez. Adli Tıp Kurumu marifetiyle DNA ve kan testleri
yapılmasını zorunlu kılar. Taraflar, hakimin gerekli gördüğü bu tıbbi
araştırmalara ve örnek vermeye rıza göstermekle mükelleftir.
Hak Düşürücü
Süreler (Zamanaşımı)
Soybağının
reddi davasında kanunda belirtilen süreler hak düşürücü süre niteliğindedir. Bu
süreler mahkemece re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır ve kaçırılırsa dava
açma hakkı tamamen ortadan kalkar.
-Koca İçin: Çocuğun doğumunu veya babası
olmadığını / eşinin başka bir erkekle ilişki yaşadığını öğrendiği tarihten itibaren
1 yıl ve her halde doğumdan itibaren 5 yıl içinde açmalıdır.
-Çocuk İçin: Ergin (18 yaşını doldurduğu)
olduğu tarihten itibaren en geç 1 yıl içinde açmalıdır.
-Kayyım İçin: Kayyımlık kararının kendisine
tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde açmalıdır.
-Diğer İlgililer
ve Biyolojik Baba İçin:
Kocanın ölümünü, gaipliğini veya ayırt etme gücünü kaybettiğini öğrendikleri
tarihten itibaren 1 yıl içinde açılabilir.
-Gecikmede Haklı
Sebep: Hak
düşürücü sürenin geçirilmesinde dürüstlük kuralına uygun haklı bir sebep (ağır
hastalık, hile, bilginin saklanması vb.) varsa, bu sebebin ortadan kalktığı
tarihten itibaren 1 yıl içinde dava açılabilir.
Görevli ve Yetkili
Mahkeme
-Görevli Mahkeme: Aile Mahkemeleridir. Aile
Mahkemesinin bulunmadığı adliyelerde ise Asliye Hukuk Mahkemeleri, Aile
Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
-Yetkili Mahkeme: Taraflardan (davacı veya
davalılardan) birinin yerleşim yeri mahkemesi veya çocuğun doğduğu yer
mahkemesidir.
Soybağının Reddi
Davasının Sonuçları
Davanın kabulü ve
kararın kesinleşmesiyle birlikte şu hukuki sonuçlar doğar:
1-Geçmişe Etkili
İptal: Koca ile
çocuk arasındaki soybağı, çocuğun doğduğu andan itibaren (geçmişe etkili
olarak) ortadan kalkar. Çocuk ile nüfustaki baba arasındaki mirasçılık ilişkisi
son bulur.
2-Nüfus Kaydının
Düzenlenmesi:
Çocuk, annesinin bekârlık hanesine tescil olunur; annesinin soyadını ve
annesinin bildireceği baba adını alır.
3-Biyolojik Babaya Otomatik Bağlanmama: Dava sırasında DNA testiyle gerçek baba tespit edilmiş olsa dahi, çocuk otomatik olarak biyolojik babanın nüfusuna geçmez. Çocuğun biyolojik babaya bağlanması için ayrıca tanıma işlemi yapılmalı veya Babalık Davası açılmalıdır.
4-Maddi ve Bakım Giderlerinin İadesi: Soybağını reddeden koca; o güne kadar çocuk için yaptığı bakım, eğitim ve sağlık harcamalarını anneden veya biyolojik babadan sebepsiz zenginleşme veya vekâletsiz iş görme hükümleri kapsamında talep edebilir.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.