SOYBAĞININ REDDİ (NESEBİN REDDİ) DAVASI

Hepimiz hukuki anlamda soybağı ile yani kan bağıyla bir aileye bağlıyız. Ancak hayatın akışı içerisinde biyolojik gerçeklik ile resmi nüfus kayıtlarının örtüşmediği durumlarla karşılaşılabilmektedir. Evlilik birliği sürerken kadının üçüncü bir kişiden hamile kalması ve çocuğun evlilik içinde doğması halinde, Türk Medeni Kanunu gereğince çocuk otomatik olarak kocanın nüfusuna tescil edilir. Hukukta buna "Babalık Karinesi" denir. Biyolojik olarak çocuğun kendisinden olmadığını öğrenen kocanın, soybağını düzeltmek, nüfus kaydını biyolojik gerçekliğe uygun hale getirmek veya miras ilişkisini düzenlemek amacıyla başvurabileceği yasal yol Soybağının Reddi (Nesebin Reddi) Davasıdır.

 

Soybağının reddi davası, yalnızca evlilik içinde doğan veya evlilik içinde ana rahmine düşüp babalık karinesinden yararlanan çocuklar için açılır. Evlat edinme veya tanıma yoluyla kurulan soybağı ilişkilerinin kaldırılması için bu dava değil; tanımanın iptali veya evlat edinme ilişkisinin kaldırılması davaları açılmalıdır.

 

Soybağının Reddi Davası Nedir?

Soybağının reddi davası; çocuk ile nüfustaki babası arasında hukuken kurulmuş olan babalık ilişkisini ve soybağını geçmişe etkili olarak sona erdiren bir aile hukuku davasıdır. Bu dava ile biyolojik olarak babası olmadığı halde kanunen baba sayılan erkeğin babalık sıfatı mahkeme kararıyla iptal edilir.

 

Soybağının Reddi Davasını Kimler Açabilir?

Türk Medeni Kanunu uyarınca soybağının reddi davasını açabilecek kişiler kanunda sınırlı olarak (tahdidî) sayılmıştır:

1-Koca (Nüfustaki Baba): Babalık karinesini çürütmek amacıyla soybağının reddini talep etme hakkına doğrudan sahiptir.

2-Çocuk: Ergin (reşit) olduktan sonra kendi adına bu davayı açabilir. Ergin olmayan çocuk adına ise mahkemece atanan bir kayyım dava açabilir. (Çocuk ile anne arasında çıkar çatışması olabileceği gerekçesiyle anne, çocuğa kayyım olarak atanamaz).

3-Diğer İlgililer (Kocanın Mirasçıları): Dava açma süresi geçmeden kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi halinde; kocanın altsoyu (çocukları/torunları), anası veya babası dava açabilir.

4-Biyolojik Baba İddiasında Bulunan Kişi: Kocanın ölmesi, gaip olması veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmesi şartıyla, çocuğun biyolojik babası olduğunu iddia eden üçüncü kişi de bu davayı açma hakkına sahiptir.

 

Davanın Yöneltileceği Kişiler (Davalı Taraflar)

Soybağının reddi davalarında kanun gereği zorunlu dava arkadaşlığı bulunmaktadır. Dava tek bir kişiye karşı açılamaz:

-Davayı koca açarsa: Dava, anne ve çocuğa karşı birlikte açılır.

-Davayı çocuk açarsa: Dava, koca ve anneye karşı birlikte açılır.

 

Yargılama Süreci ve İspat Yükü

Açılan davada mahkeme, çocuğun ana rahmine düşme zamanına göre ispat yükünü değerlendirir:

1-Evlilik İçinde Ana Rahmine Düşme: Evlenmeden itibaren en az 180 gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden itibaren en fazla 300 gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır. Bu durumda "babalık karinesi" güçlüdür. Davacı koca, eşiyle yakın ilişkide bulunmasının imkânsızlığını veya çocuğun kendisinden olmadığını ispat etmek zorundadır.

2-Evlilik Öncesi veya Ayrı Yaşama Döneminde Hamilelik: Çocuk evlenmeden önce veya eşlerin fiilen/hukuken ayrı yaşadığı dönemde ana rahmine düşmüşse karine zayıflar. Kocanın cinsel ilişkisizlik konusunda ekstra bir ispat sunmasına gerek kalmaz.

3-DNA ve Tıbbi İncelemeler: Soybağı davaları kamu düzenini ilgilendirdiğinden, mahkeme tarafların soyut beyanlarıyla yetinmez. Adli Tıp Kurumu marifetiyle DNA ve kan testleri yapılmasını zorunlu kılar. Taraflar, hakimin gerekli gördüğü bu tıbbi araştırmalara ve örnek vermeye rıza göstermekle mükelleftir.

 

Hak Düşürücü Süreler (Zamanaşımı)

Soybağının reddi davasında kanunda belirtilen süreler hak düşürücü süre niteliğindedir. Bu süreler mahkemece re'sen (kendiliğinden) dikkate alınır ve kaçırılırsa dava açma hakkı tamamen ortadan kalkar.

-Koca İçin: Çocuğun doğumunu veya babası olmadığını / eşinin başka bir erkekle ilişki yaşadığını öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde doğumdan itibaren 5 yıl içinde açmalıdır.

-Çocuk İçin: Ergin (18 yaşını doldurduğu) olduğu tarihten itibaren en geç 1 yıl içinde açmalıdır.

-Kayyım İçin: Kayyımlık kararının kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde açmalıdır.

-Diğer İlgililer ve Biyolojik Baba İçin: Kocanın ölümünü, gaipliğini veya ayırt etme gücünü kaybettiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl içinde açılabilir.

-Gecikmede Haklı Sebep: Hak düşürücü sürenin geçirilmesinde dürüstlük kuralına uygun haklı bir sebep (ağır hastalık, hile, bilginin saklanması vb.) varsa, bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren 1 yıl içinde dava açılabilir.

 

Görevli ve Yetkili Mahkeme

-Görevli Mahkeme: Aile Mahkemeleridir. Aile Mahkemesinin bulunmadığı adliyelerde ise Asliye Hukuk Mahkemeleri, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

-Yetkili Mahkeme: Taraflardan (davacı veya davalılardan) birinin yerleşim yeri mahkemesi veya çocuğun doğduğu yer mahkemesidir.

 

Soybağının Reddi Davasının Sonuçları

Davanın kabulü ve kararın kesinleşmesiyle birlikte şu hukuki sonuçlar doğar:

1-Geçmişe Etkili İptal: Koca ile çocuk arasındaki soybağı, çocuğun doğduğu andan itibaren (geçmişe etkili olarak) ortadan kalkar. Çocuk ile nüfustaki baba arasındaki mirasçılık ilişkisi son bulur.

2-Nüfus Kaydının Düzenlenmesi: Çocuk, annesinin bekârlık hanesine tescil olunur; annesinin soyadını ve annesinin bildireceği baba adını alır.

3-Biyolojik Babaya Otomatik Bağlanmama: Dava sırasında DNA testiyle gerçek baba tespit edilmiş olsa dahi, çocuk otomatik olarak biyolojik babanın nüfusuna geçmez. Çocuğun biyolojik babaya bağlanması için ayrıca tanıma işlemi yapılmalı veya Babalık Davası açılmalıdır.

4-Maddi ve Bakım Giderlerinin İadesi: Soybağını reddeden koca; o güne kadar çocuk için yaptığı bakım, eğitim ve sağlık harcamalarını anneden veya biyolojik babadan sebepsiz zenginleşme veya vekâletsiz iş görme hükümleri kapsamında talep edebilir.


 Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta  somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.