TÜRKİYE'DE YABANCILAR İÇİN ÇALIŞMA İZNİ

Türkiye'de yaşamak ve çalışmak isteyen yabancılar için yasal prosedürlerin başında çalışma izni alması gelmektedir. Türkiye’deki yabancıların çalışma esasları 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu çerçevesinde yürütülmektedir.  Ayrıca 6735 sayılı Kanun m. 12 ve 6458 sayılı Kanun m. 27 uyarınca, geçerli bir çalışma izni veya çalışma izni muafiyet belgesi aynı zamanda ikamet izni (oturma izni) yerine geçer. Çalışma izni alan yabancının ayrıca ikamet izni başvurusu yapması gerekmez.

 

1.-Çalışma İzni Belgesi Çeşitleri

Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca yabancının çalışma şekli, Türkiye’deki kalış süresi ve niteliklerine göre farklı çalışma izni türleri bulunmaktadır:

A-Bağımlı Çalışanlar İçin Çalışma İzni

Bir işverene bağlı olarak sigortalı çalışan yabancılara verilir. Süreli ve süresiz olmak üzere ikiye ayrılır:

-Süreli Çalışma İzni: İlk başvuruda, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak kaydıyla belirli bir işyerinde çalışmak üzere en çok 1 yıl süreyle verilir. Yapılacak uzatma başvurusunda, aynı işverene bağlı çalışılmaya devam edilmesi halinde izin 2 yıla kadar; sonraki uzatmalarda ise aynı meslekte dilediği işverenin yanında çalışmak üzere 3 yıla kadar uzatılabilir.

-Süresiz Çalışma İzni: Türkiye’de uzun dönem ikamet izni bulunan veya en az 8 yıl kanuni çalışma izni olan yabancılara verilir. Süresiz çalışma izni alan yabancı, süreli çalışma izninin getirdiği işyeri ve coğrafi alan kısıtlamalarından muaf tutulur.

B-Bağımsız Çalışanlar İçin Çalışma İzni

Türkiye’de kendi adına ve hesabına çalışacak (şirket ortağı veya kendi iş yerini kuracak) nitelikli yabancılara verilir. Başvuru değerlendirmesinde yabancının eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı ve yapacağı yatırımın ülke ekonomisine/istihdama etkisi dikkate alınır.

C-İstisnai Çalışma İzni ve Turkuaz Kart

-İstisnai Çalışma İzni: Uluslararası anlaşmalar, Türk vatandaşı ile evli olanlar, Mavi Kart sahipleri, AB üyesi ülke vatandaşları, mülteci veya ikincil koruma statüsündekiler ile kilit personel konumundaki nitelikli yabancılara kanuni süre şartları aranmaksızın tanınan kolaylaştırılmış izin türüdür.

-Turkuaz Kart: Akademik, bilimsel veya ekonomik alanda yüksek katkı sağlayan uluslararası nitelikli işgücüne verilen; ilk 3 yılı geçiş süresi olmak üzere süresiz çalışma ve ikamet hakkı sağlayan özel belgedir.

2-Yabancılara Yasak Olan Meslekler

Türk mevzuatında bazı meslekler yalnızca Türk vatandaşlarına hasredilmiştir. Bu mesleklerde yabancı uyrukluların çalışması veya çalışma izni alması hukuken mümkün değildir:

Kategori

Yabancılara Yasak Meslekler

Hukuk ve Adalet

Avukatlık, Noterlik, Hakemlik/Arabuluculuk, Konkordato Komiserliği

Sağlık Sektörü

Diş Hekimliği, Eczacılık, Veterinerlik, Ebelik, Hastabakıcılık, Özel Hastanelerde Mesul Müdürlük

Güvenlik & Kamu

Özel veya Kamu Kurumlarında Güvenlik Görevlisi, Devlet Memurluğu

Denizcilik & Kabotaj

Karasular dahilinde kaptanlık, çarkçılık, tayfalık, kılavuzluk, dalgıçlık, balık/midye/sünger avcılığı

Ticaret & Danışmanlık

Gümrük Müşavirliği ve Yardımcılığı, Turist Rehberliği

3- Çalışma İzni Başvuru Süreci ve Adımları

Çalışma izni başvuruları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü) portalı üzerinden elektronik ortamda yürütülür.

 A)Yurt Dışından Başvuru

1-Yabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki T.C. Büyükelçiliği veya Başkonsolosluğuna çalışma izni talebinde bulunur.

2-Dış temsilcilik tarafından yabancıya bir Referans Numarası verilir.

3-Türkiye’deki işveren, bu referans numarası ile 10 iş günü içerisinde e-Devlet üzerinden Çalışma Bakanlığı sistemine giriş yaparak online başvuruyu tamamlar.

4-Başvurunun onaylanması halinde yabancı, çalışma vizesi harçlarını yatırarak Türkiye’ye giriş yapar.

B)Yurt İçinden Başvuru

Türkiye’de herhangi bir nedenle en az 6 ay süreli geçerli ikamet izni bulunan yabancılar için yurt dışı temsilcilik aşamasına gerek kalmaksızın doğrudan işveren tarafından yurt içi başvuru yapılabilir.

-Özel Şart (Ön İzin): Sağlık ve eğitim hizmetlerinde çalışacak yabancıların çalışma izni başvurusu değerlendirilmeden önce sırasıyla Sağlık Bakanlığı veya Milli Eğitim Bakanlığı / YÖK'ten mesleki yeterlilik ve "Ön İzin" alınması zorunludur.

4-Çalışma İzninin Sona Ermesi ve Geçersiz Sayılması

Aşağıdaki hallerde verilmiş olan çalışma izni kendiliğinden geçerliliğini kaybeder veya iptal edilir:

-Süresinin dolması ve uzatma başvurusunun yapılmaması,

-Yabancının pasaportunun geçerlilik süresinin bitmesi veya uzatılmaması,

-Yabancının mücbir/zorunlu sebepler dışında aralıksız olarak 6 aydan fazla yurt dışında kalması,

-Hizmet veya iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi,

-Yabancının başvuru sırasında sahte veya yanıltıcı belge sunduğunun tespit edilmesi.

5-Çalışma İzni Başvurusunun Reddi ve İdari Kararlar

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı başvuruyu inceledikten sonra onay verebileceği gibi aşağıdaki kararları da alabilir:

1-İşlemden Kaldırma: Başvuru evraklarındaki eksikliklerin verilen sürede tamamlanmaması veya başvuru harçlarının ödenmemesi halinde verilir.

2-İade: Usule ilişkin ağır hatalar yapılması veya başvuru sahibinin talepten vazgeçmesi durumunda uygulanır.

3-Ret: 6735 sayılı Kanun m. 9 uyarınca kanunda sayılan ret gerekçelerinin varlığı halinde verilir.

 

Kanuni Ret Gerekçeleri (6735 Sayılı Kanun m. 9)

Bakanlık değerlendirmesinde aşağıdaki hallerden birinin bulunması durumunda başvuru reddedilir:

-İstihdam ve Ekonomi Durumu: Ülke ekonomisinin, sektörel gelişmelerin ve iş hayatındaki gidişatın yabancı istihdamına uygun olmaması.

-Yerli İşgücü Kotası: Başvuru yapılan iş için 4 hafta içerisinde ülke içinde aynı niteliğe sahip Türk vatandaşının bulunabilmesi (İŞKUR kayıtları esas alınır).

-Yasaklı Meslek / Yetersiz Nitelik: İlgili işin yabancılara yasaklanmış meslekler arasında yer alması veya yabancının gerekli yeterliliğe sahip olmaması.

-Kamu Düzeni ve Güvenliği: Yabancının Türkiye'de çalışmasının milli güvenlik, kamu düzeni, genel asayiş veya genel sağlık açısından risk oluşturması.

-1 Yıl Bekleme Süresi İhlali: Aynı işyeri ve aynı meslek için reddedilen başvuru tarihinden itibaren 1 yıl geçmeden yeniden başvuru yapılması.

 

6-Ret Kararına Karşı Hukuki Yollar: İtiraz ve İptal Davası

Bakanlıkça verilen ret kararları 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre taraflara tebliğ edilir. Tebliğ ile birlikte karar hukuki sonuç doğurur.

           

A-Zorunlu İdari İtiraz

-Süre: Kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na yazılı dilekçe ile itiraz edilmelidir.

-Hukuki Niteliği: Ret, iptal ve geçersiz sayılma kararlarına karşı dava açılmadan önce Bakanlığa itiraz edilmesi zorunlu bir idari yoldur. İtiraz edilmeksizin doğrudan açılan davalar usul yönünden (idari merci tecavüzü sebebiyle) reddedilir.

-İstisna: İşlemden kaldırma veya iade kararlarına karşı zorunlu itiraz şartı bulunmamakta olup doğrudan idari yargı yoluna gidilebilir.

 

B-İdare Mahkemesinde İptal Davası

-Süre: İtirazın Bakanlıkça reddedilmesi veya süresi içinde yanıt verilmemesi durumunda, tebliğden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde iptal davası açılmalıdır.

-Yürütmenin Durdurulması (YD): Dava dilekçesinde mutlaka Yürütmenin Durdurulması talep edilmelidir. Mahkemece YD kararı verilmesi halinde, dava sonuçlanana kadar yabancı yasal haklarını korur ve çalışma izni varmış gibi faaliyetine devam edebilir.

 

C-Danıştay Temyiz Aşaması

İdare mahkemesi kararlarına karşı istinaf ve Danıştay temyiz yolu açıktır. Danıştay yerleşik içtihatlarında; idarenin ret kararlarını somut, geçerli ve somut bilgi/belgelere dayandırmamış olmasını veya gerekçesiz karar vermesini doğrudan iptal sebebi saymaktadır.

 

7-Bildirim Yükümlülükleri ve İdari Yaptırımlar

İşverenler ve bağımsız çalışan yabancılar, çalışma durumlarındaki değişiklikleri kanuni süreler içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür:

-İşe Başlama / Sözleşme Feshi: İşverenler, yabancının çalışmaya başladığı tarihten veya hizmet akdinin sona erdiği tarihten itibaren 15 gün içinde durumu Bakanlığa bildirmelidir.

-Bağımsız Çalışanlar: Çalışmaya başladıkları veya bitirdikleri tarihten itibaren 15 gün içinde bildirim yapmak zorundadır.

 

İzinsiz (Kaçak) Çalışma Cezaları

6735 sayılı Kanun m. 23 uyarınca izinsiz çalışan yabancılara ve kaçak yabancı çalıştıran işverenlere her yıl güncellenen tutarlarda idari para cezası uygulanır. Ayrıca kaçak yabancı çalıştıran işveren; yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli seyahat masraflarını ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamakla yükümlüdür. Fiilin tekrarı halinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır.

 Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta  somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.