Türkiye'de
yaşamak ve çalışmak isteyen yabancılar için yasal prosedürlerin başında çalışma
izni alması gelmektedir. Türkiye’deki yabancıların çalışma esasları 6735 sayılı
Uluslararası İşgücü Kanunu ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma
Kanunu çerçevesinde yürütülmektedir. Ayrıca 6735 sayılı Kanun m. 12 ve 6458 sayılı
Kanun m. 27 uyarınca, geçerli bir çalışma izni veya çalışma izni muafiyet
belgesi aynı zamanda ikamet izni (oturma izni) yerine geçer. Çalışma izni alan
yabancının ayrıca ikamet izni başvurusu yapması gerekmez.
1.-Çalışma İzni
Belgesi Çeşitleri
Uluslararası İşgücü
Kanunu uyarınca yabancının çalışma şekli, Türkiye’deki kalış süresi ve
niteliklerine göre farklı çalışma izni türleri bulunmaktadır:
A-Bağımlı
Çalışanlar İçin Çalışma İzni
Bir işverene bağlı
olarak sigortalı çalışan yabancılara verilir. Süreli ve süresiz olmak üzere
ikiye ayrılır:
-Süreli Çalışma
İzni: İlk
başvuruda, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak kaydıyla belirli bir
işyerinde çalışmak üzere en çok 1 yıl süreyle verilir. Yapılacak uzatma
başvurusunda, aynı işverene bağlı çalışılmaya devam edilmesi halinde izin 2
yıla kadar; sonraki uzatmalarda ise aynı meslekte dilediği işverenin yanında
çalışmak üzere 3 yıla kadar uzatılabilir.
-Süresiz Çalışma
İzni: Türkiye’de
uzun dönem ikamet izni bulunan veya en az 8 yıl kanuni çalışma izni olan
yabancılara verilir. Süresiz çalışma izni alan yabancı, süreli çalışma izninin
getirdiği işyeri ve coğrafi alan kısıtlamalarından muaf tutulur.
B-Bağımsız
Çalışanlar İçin Çalışma İzni
Türkiye’de kendi
adına ve hesabına çalışacak (şirket ortağı veya kendi iş yerini kuracak)
nitelikli yabancılara verilir. Başvuru değerlendirmesinde yabancının eğitim
düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı ve yapacağı yatırımın
ülke ekonomisine/istihdama etkisi dikkate alınır.
C-İstisnai Çalışma
İzni ve Turkuaz Kart
-İstisnai Çalışma
İzni: Uluslararası
anlaşmalar, Türk vatandaşı ile evli olanlar, Mavi Kart sahipleri, AB üyesi ülke
vatandaşları, mülteci veya ikincil koruma statüsündekiler ile kilit personel
konumundaki nitelikli yabancılara kanuni süre şartları aranmaksızın tanınan
kolaylaştırılmış izin türüdür.
-Turkuaz Kart: Akademik, bilimsel veya ekonomik
alanda yüksek katkı sağlayan uluslararası nitelikli işgücüne verilen; ilk 3
yılı geçiş süresi olmak üzere süresiz çalışma ve ikamet hakkı sağlayan özel
belgedir.
2-Yabancılara
Yasak Olan Meslekler
Türk mevzuatında bazı
meslekler yalnızca Türk vatandaşlarına hasredilmiştir. Bu mesleklerde yabancı
uyrukluların çalışması veya çalışma izni alması hukuken mümkün değildir:
|
Kategori |
Yabancılara
Yasak Meslekler |
|
Hukuk ve Adalet |
Avukatlık,
Noterlik, Hakemlik/Arabuluculuk, Konkordato Komiserliği |
|
Sağlık Sektörü |
Diş Hekimliği,
Eczacılık, Veterinerlik, Ebelik, Hastabakıcılık, Özel Hastanelerde Mesul
Müdürlük |
|
Güvenlik &
Kamu |
Özel veya Kamu
Kurumlarında Güvenlik Görevlisi, Devlet Memurluğu |
|
Denizcilik &
Kabotaj |
Karasular dahilinde
kaptanlık, çarkçılık, tayfalık, kılavuzluk, dalgıçlık, balık/midye/sünger
avcılığı |
|
Ticaret &
Danışmanlık |
Gümrük Müşavirliği
ve Yardımcılığı, Turist Rehberliği |
3- Çalışma İzni
Başvuru Süreci ve Adımları
Çalışma izni
başvuruları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Uluslararası İşgücü Genel
Müdürlüğü) portalı üzerinden elektronik ortamda yürütülür.
A)Yurt Dışından Başvuru
1-Yabancı, vatandaşı
olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki T.C. Büyükelçiliği veya
Başkonsolosluğuna çalışma izni talebinde bulunur.
2-Dış temsilcilik
tarafından yabancıya bir Referans Numarası verilir.
3-Türkiye’deki
işveren, bu referans numarası ile 10 iş günü içerisinde e-Devlet üzerinden
Çalışma Bakanlığı sistemine giriş yaparak online başvuruyu tamamlar.
4-Başvurunun
onaylanması halinde yabancı, çalışma vizesi harçlarını yatırarak Türkiye’ye
giriş yapar.
B)Yurt İçinden
Başvuru
Türkiye’de
herhangi bir nedenle en az 6 ay süreli geçerli ikamet izni bulunan yabancılar
için yurt dışı temsilcilik aşamasına gerek kalmaksızın doğrudan işveren
tarafından yurt içi başvuru yapılabilir.
-Özel
Şart (Ön İzin):
Sağlık ve eğitim hizmetlerinde çalışacak yabancıların çalışma izni başvurusu
değerlendirilmeden önce sırasıyla Sağlık Bakanlığı veya Milli Eğitim Bakanlığı
/ YÖK'ten mesleki yeterlilik ve "Ön İzin" alınması zorunludur.
4-Çalışma İzninin
Sona Ermesi ve Geçersiz Sayılması
Aşağıdaki hallerde
verilmiş olan çalışma izni kendiliğinden geçerliliğini kaybeder veya iptal
edilir:
-Süresinin dolması ve
uzatma başvurusunun yapılmaması,
-Yabancının
pasaportunun geçerlilik süresinin bitmesi veya uzatılmaması,
-Yabancının
mücbir/zorunlu sebepler dışında aralıksız olarak 6 aydan fazla yurt dışında
kalması,
-Hizmet veya iş
sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi,
-Yabancının başvuru
sırasında sahte veya yanıltıcı belge sunduğunun tespit edilmesi.
5-Çalışma İzni
Başvurusunun Reddi ve İdari Kararlar
Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığı başvuruyu inceledikten sonra onay verebileceği gibi
aşağıdaki kararları da alabilir:
1-İşlemden
Kaldırma: Başvuru
evraklarındaki eksikliklerin verilen sürede tamamlanmaması veya başvuru
harçlarının ödenmemesi halinde verilir.
2-İade: Usule ilişkin ağır hatalar
yapılması veya başvuru sahibinin talepten vazgeçmesi durumunda uygulanır.
3-Ret: 6735 sayılı Kanun m. 9 uyarınca
kanunda sayılan ret gerekçelerinin varlığı halinde verilir.
Kanuni Ret
Gerekçeleri (6735 Sayılı Kanun m. 9)
Bakanlık
değerlendirmesinde aşağıdaki hallerden birinin bulunması durumunda başvuru
reddedilir:
-İstihdam ve
Ekonomi Durumu:
Ülke ekonomisinin, sektörel gelişmelerin ve iş hayatındaki gidişatın yabancı
istihdamına uygun olmaması.
-Yerli İşgücü
Kotası: Başvuru
yapılan iş için 4 hafta içerisinde ülke içinde aynı niteliğe sahip Türk
vatandaşının bulunabilmesi (İŞKUR kayıtları esas alınır).
-Yasaklı Meslek /
Yetersiz Nitelik:
İlgili işin yabancılara yasaklanmış meslekler arasında yer alması veya
yabancının gerekli yeterliliğe sahip olmaması.
-Kamu Düzeni ve
Güvenliği:
Yabancının Türkiye'de çalışmasının milli güvenlik, kamu düzeni, genel asayiş
veya genel sağlık açısından risk oluşturması.
-1 Yıl Bekleme
Süresi İhlali:
Aynı işyeri ve aynı meslek için reddedilen başvuru tarihinden itibaren 1 yıl
geçmeden yeniden başvuru yapılması.
6-Ret Kararına
Karşı Hukuki Yollar: İtiraz ve İptal Davası
Bakanlıkça
verilen ret kararları 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre taraflara
tebliğ edilir. Tebliğ ile birlikte karar hukuki sonuç doğurur.
A-Zorunlu İdari
İtiraz
-Süre: Kararın tebliğ edildiği tarihten
itibaren 30 gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na yazılı dilekçe
ile itiraz edilmelidir.
-Hukuki Niteliği: Ret, iptal ve geçersiz sayılma
kararlarına karşı dava açılmadan önce Bakanlığa itiraz edilmesi zorunlu bir
idari yoldur. İtiraz edilmeksizin doğrudan açılan davalar usul yönünden (idari
merci tecavüzü sebebiyle) reddedilir.
-İstisna: İşlemden kaldırma veya iade kararlarına
karşı zorunlu itiraz şartı bulunmamakta olup doğrudan idari yargı yoluna
gidilebilir.
B-İdare
Mahkemesinde İptal Davası
-Süre: İtirazın Bakanlıkça reddedilmesi
veya süresi içinde yanıt verilmemesi durumunda, tebliğden itibaren 60 gün
içinde Ankara İdare Mahkemelerinde iptal davası açılmalıdır.
-Yürütmenin
Durdurulması (YD):
Dava dilekçesinde mutlaka Yürütmenin Durdurulması talep edilmelidir. Mahkemece
YD kararı verilmesi halinde, dava sonuçlanana kadar yabancı yasal haklarını
korur ve çalışma izni varmış gibi faaliyetine devam edebilir.
C-Danıştay Temyiz
Aşaması
İdare mahkemesi
kararlarına karşı istinaf ve Danıştay temyiz yolu açıktır. Danıştay yerleşik
içtihatlarında; idarenin ret kararlarını somut, geçerli ve somut
bilgi/belgelere dayandırmamış olmasını veya gerekçesiz karar vermesini
doğrudan iptal sebebi saymaktadır.
7-Bildirim
Yükümlülükleri ve İdari Yaptırımlar
İşverenler ve
bağımsız çalışan yabancılar, çalışma durumlarındaki değişiklikleri kanuni
süreler içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür:
-İşe Başlama /
Sözleşme Feshi: İşverenler,
yabancının çalışmaya başladığı tarihten veya hizmet akdinin sona erdiği
tarihten itibaren 15 gün içinde durumu Bakanlığa bildirmelidir.
-Bağımsız
Çalışanlar:
Çalışmaya başladıkları veya bitirdikleri tarihten itibaren 15 gün içinde
bildirim yapmak zorundadır.
İzinsiz (Kaçak)
Çalışma Cezaları
6735 sayılı Kanun m.
23 uyarınca izinsiz çalışan yabancılara ve kaçak yabancı çalıştıran işverenlere
her yıl güncellenen tutarlarda idari para cezası uygulanır. Ayrıca kaçak
yabancı çalıştıran işveren; yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama
giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli seyahat masraflarını ve
gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamakla yükümlüdür. Fiilin tekrarı
halinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.