Türkiye’de
vize veya vize muafiyeti süresinden daha uzun süre kalmak isteyen yabancıların
alması gereken en temel belge ikamet iznidir (oturma izni). İkamet izni
olmaksızın yasal süresini aşan yabancılar "düzensiz göçmen" (kaçak)
konumuna düşmekte; idari para cezası, sınır dışı (deport) edilme ve Türkiye'ye
giriş yasağı gibi ciddi hukuki yaptırımlarla karşılaşmaktadır.
İkamet İzni
(Oturma İzni) Nedir?
İkamet
izni; Türk vatandaşı olmayan kişilere ülkemizde belirli bir süre ve belirli bir
amaca bağlı olarak yasal olarak ikamet etme hakkı tanıyan resmi bir belgedir.
İkamet izni alabilmenin temel şartı, yabancının Türkiye'de kalmak için geçerli
ve hukuka uygun bir nedeninin (taşınmaz sahibi olma, ticari ilişki kurma,
eğitim, aile birleşimi vb.) bulunmasıdır.
İkamet İzni
Türleri Nelerdir?
Yabancının
Türkiye’de bulunma amacına göre başvurabileceği başlıca ikamet izni türleri
şunlardır:
1-Kısa Süreli
İkamet İzni:
Türkiye’de gayrimenkulü bulunanlar, iş/ticari bağlantı kuracaklar, turizm
amaçlı kalacaklar, bilimsel araştırma veya hizmet içi eğitime katılacaklar ile
Erasmus vb. öğrenci değişim programlarıyla gelen yabancılara verilir. Kanunen
her defasında en fazla 2 yıllık sürelerle düzenlenebilir.
2-Aile İkamet
İzni: Türk
vatandaşlarının, mavi kart sahiplerinin veya ikamet izinlerinden birine sahip
yabancıların; yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan çocuğuna ve
bağımlı yabancı çocuğuna verilen izin türüdür. Her defasında en fazla 3 yıllık
sürelerle düzenlenebilir.
3-Öğrenci İkamet
İzni: Türkiye’de
bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora
öğrenimi gören yabancılara verilir. Bu izin sadece öğrencinin kendisine ikamet
hakkı sağlar; aile bireylerine doğrudan ikamet hakkı kazandırmaz.
4-Uzun Süreli
İkamet İzni:
Türkiye’de kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle yaşamış olan, son 3 yıl içinde
sosyal yardım almayan, kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayabilecek düzenli
gelire sahip olan yabancılara verilir. Herhangi bir süre sınırlaması olmaksızın
süresiz düzenlenir.
Kimlerin İkamet
İzni Almasına Gerek Yoktur? (Muafiyetler)
6458 sayılı Kanun
uyarınca aşağıdaki durumlarda bulunan kişilerin ayrıca ikamet izni alması
zorunlu değildir:
-Vize veya vize
muafiyeti süresi dahilinde Türkiye'de bulunanlar,
-Vatansız Kişi Kimlik
Belgesi sahibi olanlar,
-Türkiye’deki
diplomatik ve konsüler temsilciliklerde görevli diplomatlar, idari-teknik
personel ve aileleri,
-Uluslararası
kuruluşların Türkiye temsilciliklerinde çalışan ve statüleri sözleşmelerle
belirlenmiş kişiler,
-Türkiye
Cumhuriyeti’nin taraf olduğu uluslararası antlaşmalarla muaf tutulanlar,
-Geçerli Çalışma İzni veya Çalışma
İzni Muafiyet Belgesi bulunanlar.
İkamet İzni
Başvurusu Nasıl Yapılır?
İkamet izni
başvuruları ve uzatma işlemleri belirli kurallara ve takvime tabidir:
-Pasaport Süresi
Şartı: Yabancının,
talep ettiği ikamet izni süresinden en az 60 gün daha uzun süreli bir pasaport
veya pasaport yerine geçen belgeye sahip olması gerekir.
-Yurt İçi
Başvurular:
Başvurular, Göç İdaresi Başkanlığı'nın resmi portalı olan e-İkamet
(e-ikamet.goc.gov.tr) sistemi üzerinden çevrim içi olarak başlatılır. Alınan
randevu gününde gerekli evraklar İl Göç İdaresi Müdürlüğüne teslim edilir.
-Uzatma
Başvuruları:
Mevcut ikamet iznini uzatmak isteyen yabancılar, izin sürelerinin dolmasına 60
gün kalmasından itibaren ve her halükarda süre bitmeden önce e-İkamet üzerinden
başvuru yapmalıdır.
-Değerlendirme
Süresi: Başvuru
dosyası tamamlandıktan sonra Göç İdaresi başvuruyu kanunen en geç 90 gün
içerisinde sonuçlandırır.
İkamet İzni
Başvurusunun Reddedilmesi Halinde Hukuki Yollar
İkamet
izni talebinin reddi, uzatılmaması veya iptal edilmesi idari bir işlemdir. Bu
kararın geçerlilik kazanması için yabancıya veya yasal temsilcisine/avukatına yazılı
olarak tebliğ edilmesi şarttır. Red kararının tebliğ edilmesinden itibaren
izlenebilecek hukuki süreçler şunlardır:
1. İdari İtiraz
(İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 11)
Yabancı, red
kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde kararı veren makamın
bir üst makamına (veya aynı makama) başvurarak kararın kaldırılmasını talep
edebilir. Bu başvuru, dava açma süresini durdurur.
2. İptal Davası
Açılması (İdare Mahkemesi)
Tebliğ tarihinden
itibaren 60 gün içerisinde kararı veren Göç İdaresinin/Valiliğin bulunduğu
yerdeki İdare Mahkemesinde İptal Davası açılabilir.
-Kritik Husus –
Yürütmenin Durdurulması (YD) Talebi:
İptal davası açılırken mutlaka "Yürütmenin Durdurulması" talep
edilmelidir. Mahkemece Yürütmenin Durdurulması kararı verildiğinde, red
kararının uygulanması dava sonuna kadar durur. Böylece yabancı, dava süresince
Türkiye'de yasal olarak kalmaya devam eder ve hakkında sınır dışı işlemi
uygulanamaz.
3. Üst Yargı
Yolları (İstinaf ve Temyiz)
İdare Mahkemesinin
davayı reddetmesi halinde, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Bölge
İdare Mahkemesine (İstinaf) başvuru yapılabilir. Şartların oluşması halinde
istinaf kararından sonra Danıştay nezdinde temyiz yoluna gidilebilir.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.