Vakıf kurma hürriyeti, T.C. Anayasası’nın 33. maddesiyle güvence altına alınmıştır. Buna göre herkes, önceden izin almaksızın vakıf kurma hakkına sahiptir. Vakıflara ilişkin temel hukuki düzenlemeler 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ve Vakıflar Yönetmeliği nezdinde yürütülmektedir. Bunun yanı sıra vergi mevzuatı, Belediye Kanunu ve Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği gibi çeşitli düzenlemelerde de vakıflara ilişkin hükümler yer almaktadır.
Vakıf Nedir?
Vakıf;
gerçek kişilerin (bireylerin) veya tüzel kişilerin (kurum, şirket veya
kuruluşların) yeterli mal ve haklarını, belirli ve sürekli bir amacı
gerçekleştirmek üzere özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal
topluluğudur.
Kimler Vakıf
Kurabilir?
Hukukumuzda
vakıf kuracak kişiler için sayısal bir sınır bulunmamakla birlikte, bazı hukuki
şartlar aranmaktadır:
-Gerçek
Kişiler: Vakıf
kurucularının fiil ehliyetine (tam ehliyete) sahip olması gerekir. Yasal
temsilcilerin izni olsa dahi tam ehliyetli olmayan kişiler vakıf kuramaz.
-Vasiyetname
ile Kuruluş (Ölüme Bağlı Tasarruf):
Vakıf vasiyetname yoluyla kuruluyorsa, kişinin vasiyetname düzenleme ehliyetine
sahip olması yeterlidir. Bunun için 15 yaşını doldurmuş olmak ve ayırt etme
gücüne sahip bulunmak gerekir.
-Tüzel
Kişiler: Şirket
veya kurumların vakıf kurabilmesi için kuruluş statülerinde (ana
sözleşmelerinde) buna dair hüküm bulunmalı ve yetkili organlarınca (Genel Kurul
vb.) karar alınmış olmalıdır.
-Yabancı
Uyruklular:
Yabancı gerçek veya tüzel kişiler, Türkiye’de yerleşik olmaları kaydıyla
ülkemizde vakıf kurabilirler.
Vakıf Kurucusu
Olamayacak Durumlar
Adli
sicil kaydında; devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar, yüz kızartıcı suçlar
(nitelikli hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet, zimmet, sahtecilik, hileli iflas,
güveni kötüye kullanma vb.) veya kaçakçılık suçlarından mahkûmiyeti bulunanlar
vakıf kuramazlar. Vakıf kurulduktan sonra bu suçlardan ceza alan kişilerin
kuruculuk statüleri vakıf organlarınca sonlandırılır.
Ayrıca
vakıflarda "üyelik" sistemi yoktur. Kurucunun vefat etmesi veya
ehliyetini kaybetmesi durumunda boşalan kurucu statüsü için senet hükümlerine
göre yeni mütevelli atanır.
Vakfın Amacı ve
Mal Varlığı Şartı
1-Vakfın Amacı
Kurulacak
vakfın amacı Anayasa’ya, kanunlara, genel ahlaka, milli birliğe ve ülke
menfaatlerine aykırı olamaz. Belirli bir ırkı veya cemaat mensuplarını
destekleme amacı taşıyamaz. Amacın belirgin, anlaşılır, hukuka uygun ve sürekli
olması zorunludur.
2-Mal Varlığı
Vakfa
özgülenen mal varlığı, vakfın amacını gerçekleştirmeye yeterli olmalıdır.
-Nakit Para İse: Vakıf adına Türkiye'de kurulu bir
bankada hesap açılarak para bloke edilir ve dekont tescil mahkemesine sunulur.
Bloke işlemi öncesinde ilgili Vergi Dairesinden potansiyel vergi numarası
alınmalıdır.
-Taşınır/Taşınmaz
Mal İse: Mahkeme
tarafından değer tespiti yaptırılır ve ilgili tapu/sicil kayıtlarına vakıf
adına tescil ettirilir.
Vakıf Kuruluş
Şekli ve Vakıf Senedi
Vakıf
kurma iradesi iki şekilde ortaya konabilir:
1-Noterde Düzenleme
Şeklinde Yapılacak Vakıf Senedi (Temsilci ile yapılacaksa, noterce düzenlenmiş
özel yetkili vekâletname gereklidir)
2-Ölüme Bağlı
Tasarruf (Vasiyetname veya Miras Sözleşmesi)
Vakıf Senedinde
Bulunması Gereken Zorunlu Unsurlar
-Vakfın Adı: Amaca uygun olmalı, kamu
kurumlarının ismini taşımamalıdır.
-Vakfın Amacı: Anlaşılır ve sürekli olmalıdır.
-Özgülenen Mal
Varlığı ve Haklar:
Kurucuya ait olmalı ve amaca yetmelidir.
-Örgütlenme ve
Yönetim Şekli:
Yönetim organı zorunludur. Ayrıca Mütevelli Heyeti ve Denetim Birimi yer
almalıdır.
-Vakfın Yerleşim
Yeri: Açık ve
detaylı adresi yazılmalıdır.
Vakıf Tescil
Süreci Nasıl İlerler?
1-Noter Onayı: Noterde düzenlenen vakıf senedinin
bir örneği 7 gün içinde Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne (VGM) gönderilir.
2-Mahkeme
Başvurusu: Vakıf
merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi’ne tescil başvurusu
yapılır.
3-Mahkeme
İncelemesi:
Mahkeme evrak üzerinden veya ilgilileri dinleyerek şartları inceler. Amaç ve
mal varlığı dışındaki eksiklikler mahkemece tamamlattırılabilir.
4-Tescil ve Temyiz
Süreci: Mahkemenin
tescil kararı VGM’ye tebliğ edilir. Tebliğden itibaren 1 aylık temyiz süresi
vardır.
5-Kesinleşme ve
Tüzel Kişilik:
Kararın kesinleşmesiyle vakıf, VGM merkezi siciline kaydolur, Resmî Gazete’de
ilan edilir ve tüzel kişilik kazanır.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.