YAŞ BÜYÜLTME VE KÜÇÜLTME DAVALARI

Geçmiş yıllarda teknolojinin ve sağlık altyapısının bugünkü kadar gelişmemiş olması, özellikle kırsal bölgelerde evde ya da tarlada gerçekleşen doğumların resmi kayıtlara eksik veya hiç geçirilmemesine yol açmıştır. Geçmişte sıklıkla karşılaşılan bir diğer durum ise ailelerin, kendinden önce ölmüş ancak ölümü nüfusa bildirilmemiş ağabey veya ablasının kimliğini yeni doğan çocuğa vermesidir. Bu gibi nedenlerle kişilerin resmi kimliklerindeki yaşları ile gerçek yaşları uyuşmamaktadır. Yaş çelişkisi; eğitim-öğretim hayatı, memuriyet şartları, emeklilik hakları ve askerlik işlemleri başta olmak üzere birçok alanda ciddi hak kayıplarına ve mağduriyetlere neden olmaktadır. Bu mağduriyetleri gidermek ve gerçek yaşı tescil ettirmek için "Yaş Büyültme ve Küçültme Davası" açılması gerekmektedir.

 

Yaş Düzeltme Davasını Kimler Açabilir?

-Nüfus kütüğüne kayıtlı olan herkes bu davayı açma hakkına sahiptir.

-18 yaşını doldurmuş, ayırt etme gücüne sahip (fiil ehliyeti bulunan) ve kısıtlılığı olmayan kişiler davayı bizzat kendileri açabilir.

-18 yaşından küçükler adına ise bu davayı velileri veya vasileri açmaktadır.

-Tüzel kişilerin yaş düzeltme davası açması hukuken mümkün değildir.

 

Davanın Açılabilmesi İçin Gerekli Şartlar Nelerdir?

Yaş tespiti ve değiştirilmesi, kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğu için kanun koyucu bazı sıkı şekil şartları öngörmüştür:

1-Nüfusa Kayıtlı Olma: Davacının nüfus kütüğünde resmi kaydı bulunmalıdır.

2-Tek Seferlik Hak: Bu dava hayat boyunca yalnızca bir kez açılabilir. Daha önce yaş tespiti veya düzeltmesi yaptıranlar bu davayı tekrar açamaz.

3-Kardeş Kontrolü: Davacının, nüfusta yazılmak istenen yeni yaşta başka bir kardeşi bulunmamalıdır.

4-180 Gün Kuralı: Yaş küçültme davalarında, davacının kendisinden sonra gelen kardeşi ile arasında en az 180 gün (6 ay) doğum farkı bulunmalıdır.

5-Hastane Doğumu Olmama Şartı: Kişi hastane veya doğumevinde doğmuşsa, bu dava yoluyla yaş tespiti yapılamaz (hastane kayıtlarının bulunduğu durumlarda süreç farklı bir hukuki prosedüre tabidir).

6-Fiziki Görünüm: Davacının dış görünüşü, mahkemede iddia ettiği yaş ile uyumlu olmalıdır.

7-Özel Vekâletname Zorunluluğu: Dava bir avukat aracılığıyla yürütülecekse, vekâletnamede mutlaka yaş tashihi (düzeltilmesi) konusunda özel yetki bulunmalıdır. Genel vekâletname ile bu dava açılamaz.

 

Davada İstenen Belgeler ve Deliller

Davanın ispatı için mahkemeye sunulması gereken başlıca bilgi, belge ve deliller şunlardır:

-Aile nüfus kayıt tablosu ve davacının nüfus kaydı,

-Davacının resmi kurumlardaki geçmiş kayıtları (okul, kurum, sigorta vb.),

-Tam teşekküllü bir sağlık kurulu veya Adli Tıp Kurumu’ndan alınacak kemik yaşı radyografisi raporu (Not: Kemik yaşı tespiti tıbben en fazla 20-25 yaşına kadar yapılabilmektedir.),

-Hâkimin, davacının dış görünüşünün iddiayı yalanlayıp yalanlamadığına dair tutacağı tespit tutanağı,

-Hâkimin takdirine bağlı olarak dinlenecek tanık beyanları.

 

Davanın Görülme Usulü ve Süreç Nasıl İşler?

-Yetkili ve Görevli Mahkeme: Davaya bakmaya yetkili ve görevli mahkeme, davacının yerleşim yeri veya nüfusa kayıtlı olduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi'dir.

-Davalı Taraf: Davada yasal husumet, ilgili Nüfus Müdürlüğü'ne yöneltilir.

-İnceleme Aşaması: Mahkeme öncelikle nüfus kayıtlarını, ikiz kardeş olup olmadığını, kardeşlerin yaşlarını ve anne-babanın evlenme tarihlerini inceler. Hastane kayıtlarına ulaşılamaması durumunda okul ve askerlik kayıtları tetkik edilir. Hâkim, fiziki inceleme yapar ve Adli Tıp'tan kemik yaşı raporu talep eder.

-Tanık Beyanları: Mahkemenin gerek görmesi halinde dinlenen tanıkların ifadeleri net ve somut olaylara (gün, ay, yıl belirterek) dayalı olmalıdır.

-Karar ve İlan: Dava kabul edildiğinde; nüfusta sadece yıl yazılıysa o yılın Temmuz ayının 1'i, gün yazılı değilse ilgili ayın 1'i baz alınarak karar verilir. Karar kesinleştikten sonra mahalli bir gazetede ilan edilir.

 

Davanın Açılma Süresi (Zamanaşımı)

     Normal şartlarda bu davalar herhangi bir zamanaşımına tabi olmayıp her zaman açılabilir. Ancak kişi genel yazım şekliyle (doğum tarihi yazılmaksızın sonradan toplu yazım gibi istisnai hallerle) nüfusa kaydedilmişse; 18 yaşını bitirdiği tarihten veya ilk nüfus cüzdanını aldığı tarihten itibaren 6 ay içinde bu davayı açmalıdır. Bu süre hak düşürücü süre olup, geçirilmesi durumunda dava esasa girilmeden usulden reddedilir.


Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta  somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.