Geçmiş
yıllarda teknolojinin ve sağlık altyapısının bugünkü kadar gelişmemiş olması,
özellikle kırsal bölgelerde evde ya da tarlada gerçekleşen doğumların resmi
kayıtlara eksik veya hiç geçirilmemesine yol açmıştır. Geçmişte sıklıkla
karşılaşılan bir diğer durum ise ailelerin, kendinden önce ölmüş ancak ölümü
nüfusa bildirilmemiş ağabey veya ablasının kimliğini yeni doğan çocuğa
vermesidir. Bu gibi nedenlerle kişilerin resmi kimliklerindeki yaşları ile
gerçek yaşları uyuşmamaktadır. Yaş çelişkisi; eğitim-öğretim hayatı, memuriyet
şartları, emeklilik hakları ve askerlik işlemleri başta olmak üzere birçok
alanda ciddi hak kayıplarına ve mağduriyetlere neden olmaktadır. Bu
mağduriyetleri gidermek ve gerçek yaşı tescil ettirmek için "Yaş Büyültme
ve Küçültme Davası" açılması gerekmektedir.
Yaş Düzeltme
Davasını Kimler Açabilir?
-Nüfus
kütüğüne kayıtlı olan herkes bu davayı açma hakkına sahiptir.
-18
yaşını doldurmuş, ayırt etme gücüne sahip (fiil ehliyeti bulunan) ve
kısıtlılığı olmayan kişiler davayı bizzat kendileri açabilir.
-18
yaşından küçükler adına ise bu davayı velileri veya vasileri açmaktadır.
-Tüzel
kişilerin yaş düzeltme davası açması hukuken mümkün değildir.
Davanın
Açılabilmesi İçin Gerekli Şartlar Nelerdir?
Yaş tespiti ve
değiştirilmesi, kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğu için kanun koyucu
bazı sıkı şekil şartları öngörmüştür:
1-Nüfusa Kayıtlı
Olma: Davacının
nüfus kütüğünde resmi kaydı bulunmalıdır.
2-Tek Seferlik
Hak: Bu dava hayat
boyunca yalnızca bir kez açılabilir. Daha önce yaş tespiti veya düzeltmesi
yaptıranlar bu davayı tekrar açamaz.
3-Kardeş Kontrolü: Davacının, nüfusta yazılmak
istenen yeni yaşta başka bir kardeşi bulunmamalıdır.
4-180 Gün Kuralı: Yaş küçültme davalarında,
davacının kendisinden sonra gelen kardeşi ile arasında en az 180 gün (6 ay)
doğum farkı bulunmalıdır.
5-Hastane Doğumu
Olmama Şartı: Kişi
hastane veya doğumevinde doğmuşsa, bu dava yoluyla yaş tespiti yapılamaz
(hastane kayıtlarının bulunduğu durumlarda süreç farklı bir hukuki prosedüre
tabidir).
6-Fiziki Görünüm: Davacının dış görünüşü, mahkemede
iddia ettiği yaş ile uyumlu olmalıdır.
7-Özel Vekâletname
Zorunluluğu: Dava
bir avukat aracılığıyla yürütülecekse, vekâletnamede mutlaka yaş tashihi
(düzeltilmesi) konusunda özel yetki bulunmalıdır. Genel vekâletname ile bu dava
açılamaz.
Davada İstenen
Belgeler ve Deliller
Davanın
ispatı için mahkemeye sunulması gereken başlıca bilgi, belge ve deliller
şunlardır:
-Aile nüfus kayıt
tablosu ve davacının nüfus kaydı,
-Davacının resmi
kurumlardaki geçmiş kayıtları (okul, kurum, sigorta vb.),
-Tam teşekküllü bir
sağlık kurulu veya Adli Tıp Kurumu’ndan alınacak kemik yaşı radyografisi raporu
(Not: Kemik yaşı tespiti tıbben en fazla 20-25 yaşına kadar
yapılabilmektedir.),
-Hâkimin, davacının
dış görünüşünün iddiayı yalanlayıp yalanlamadığına dair tutacağı tespit
tutanağı,
-Hâkimin takdirine
bağlı olarak dinlenecek tanık beyanları.
Davanın Görülme
Usulü ve Süreç Nasıl İşler?
-Yetkili ve
Görevli Mahkeme:
Davaya bakmaya yetkili ve görevli mahkeme, davacının yerleşim yeri veya nüfusa
kayıtlı olduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi'dir.
-Davalı Taraf: Davada yasal husumet, ilgili Nüfus
Müdürlüğü'ne yöneltilir.
-İnceleme Aşaması: Mahkeme öncelikle nüfus
kayıtlarını, ikiz kardeş olup olmadığını, kardeşlerin yaşlarını ve anne-babanın
evlenme tarihlerini inceler. Hastane kayıtlarına ulaşılamaması durumunda okul
ve askerlik kayıtları tetkik edilir. Hâkim, fiziki inceleme yapar ve Adli
Tıp'tan kemik yaşı raporu talep eder.
-Tanık Beyanları: Mahkemenin gerek görmesi halinde
dinlenen tanıkların ifadeleri net ve somut olaylara (gün, ay, yıl belirterek)
dayalı olmalıdır.
-Karar ve İlan: Dava kabul edildiğinde; nüfusta
sadece yıl yazılıysa o yılın Temmuz ayının 1'i, gün yazılı değilse ilgili ayın
1'i baz alınarak karar verilir. Karar kesinleştikten sonra mahalli bir gazetede
ilan edilir.
Davanın Açılma Süresi (Zamanaşımı)
Normal şartlarda bu davalar herhangi bir zamanaşımına tabi olmayıp her zaman açılabilir. Ancak kişi genel yazım şekliyle (doğum tarihi yazılmaksızın sonradan toplu yazım gibi istisnai hallerle) nüfusa kaydedilmişse; 18 yaşını bitirdiği tarihten veya ilk nüfus cüzdanını aldığı tarihten itibaren 6 ay içinde bu davayı açmalıdır. Bu süre hak düşürücü süre olup, geçirilmesi durumunda dava esasa girilmeden usulden reddedilir.
Yasal Uyarı: İşbu rehber niteliğindeki makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup doğrudan hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Bu hususta somut olay ve süreçleriniz için uzman bir avukata başvurmanız önerilir.